Τρίτη, 23 Ιανουαρίου 2018

Το όρνιο: "ο εργάτης καθαριότητας" των βουνών μας!


Ιδού τι έγραφε, μεταξύ άλλων, ο μεγάλος Ευρυτάνας λογοτέχνης Ζαχαρίας Παπαντωνίου για τον συντοπίτη του Στέφανο Γρανίτσα συγγραφέα του περίφημου βιβλίου υπό τον τίτλο : "Τα άγρια και τα ήμερα του βουνού και του λόγγου":

"Το βιβλίον αυτό μας φέρνει εις τας δροσεράς και βαθείας πηγάς της ζωολογικής επιστήμης. Την ζωολογίαν την έκαμαν οι γεωργοί, οι κυνηγοί και οι ψαράδες. Υποθέσατε, ότι κάποιος εξ αυτών, με μνήμην ακριβή, με συνείδησιν, με βλέμμα καθαρόν και γοργόν, με ποίησιν, με ακίνδυνον φανταοίαν και με αγαθήν ειρωνείαν, αποφασίζει να μας διηγηθή, εμπρός εις πελωρίαν φωτιά του χειμώνος, τας γνωριμίας του με τα ζώα, ό,τι ξεύρει το μάτι του, η αφή του, η ακοή του δια τους κατωτέρους αδελφούς του ανθρώπου. Αυτός είναι ο Γρανίτσας. Άνθρωπος του υπαίθρου με ανεπτυγμένην την επιστημονικην περιέργειαν, στήνων δόκανα και παραμονεύων εις την λόχμην. Ηθέλησε να ιδή ο ίδιος, ν’ ακούση ο ίδιος τα ζώα, να θησαυρίση τας γενικεύσεις που έκαμαν ολόκληροι γενεαί δι’ αυτά. Και πραγματικώς είδε και ήκουσε. Διηγείται και παριστάνει ωσάν άνθρωπος της φύσεως διαθέτων οξυτάτας αισθήσεις. Εις τας σελίδας του υπάρχει ένας θη­σαυρός από παρατηρήσεις παρθένους και ωραίας. Είναι πιθανόν η λαϊκή παράδοσις, την οποίαν τόσον προσέ­χει, να έρχεται κάποτε εις αντίφασιν με τα αυστηρά πορίσματα της ζωολογίας. Πιθανόν να εισέδυσαν εδώ πλάνοι, τας όποιας η επιστήμη είναι ελευθέρα να απορρρίψη ή να αναιρέση. Εν πάσει όμως περιπτώσει αι σελίδες αυταί παρέχουν πλούσιον υλικόν εις την επιστήμην. Συγκεντρώνουν τας παρατηρήσεις ενός Έλληνος φυσιολάτρου επί του συνόλου των ζώων που συντηρεί η Στερεά Ελλάς, επί της ελληνικής faune. Μας πα­ρουσιάζουν πολύ από την ελληνικήν χλωρίδα με τον ζωικόν της κόσμον. Μας δίδουν ταυτοχρόνως άφθονον λαογραφικόν υλικόν. Είναι μία εργασία που εθεωρήθη ως ευεργεσία ενός ανθρώπου προς το κοινόν, όταν εδημοσιεύθη εις την «Εστίαν». Πρώτην φοράν λογογράφος Έλλην απεφάσιζε να ξυπνήση την κοινωνίαν από τον αστικόν της ύπνον, προσφέρων μέσα εις τα κομμωτήριά της ολόκληρον δάσος της Ευρυτανίας με τα τετράποδα και τα πτερωτά του(...)"

Από το προαναφερόμενο βιβλίο του αείμνηστου συμπατριώτη μας Στέφανου Γρανίτσα (βιβλιοπωλείον της Εστίας), επιλέξαμε ένα κεφάλαιο που αναφέρεται στο όρνιο, στον παρεξηγημένο, αλλά χρησιμότατο "εργάτη καθαριότητας" των βουνών μας!

Απολαύστε το...

==========

Το όρνιο

Δίχως άλλο καμμία ευρωπαϊκή πόλις δεν είναι δυ­νατόν να έχη την υπηρεσίαν καθαριότητος, την οποίαν έχουν τα βουνά. Επειδή, ως επί το πλείστον είναι κακοπάτητα και το χειρότερον ακόμη τα διάφορα ζώα, είτε ήμερα είτε άγρια, ευρίσκονται εις κατάστα­σιν διαρκούς εμφυλίου πολέμου - αυτούς τους μήνας μάλιστα οι οποίοι είναι ερωτική εποχή των προβάτων σκοτώνονται καθημερινώς κριάρια αλληλομαχόμενα διά τας Ιουλιέτας των κοπαδιών των - τα όρνια εκτελούν μεγάλην κοινωνικήν αποστολήν, καθαρίζοντα αμέσως τα βουνά από τους νεκρούς μαχητάς του Έ­ρωτος.

Μία ποιμενική παράδοσις βεβαιοί, ότι τα όρνια ανέλαβον την εργασίαν ταύτην κατά διαταγήν αγίου ανθρώπου, του Αθανασίου του εξομολογητού, ιδιαιτέ­ρου προστάτου των προβάτων.

Ο Άγιος Αθανάσιος διήρχετο κάποτε τα βουνά κηρύσσων τον λόγον του Θεού και εξομολογών τους αμαρτωλούς. Άμα έφθασεν εις μίαν κορυφήν της Ευρυτανίας, η οποία αποτελεί το σύνορον Θεσσα­λίας, Ηπείρου και Στερεάς, επλησίασε μίαν στάνην όπου απέκρυψε την ιδιότητά του και προσποιηθείς τον στρατοκόπον εζήτησε από τους ποιμένας ολίγον γάλα.

Εδώ η παράδοσις είναι φανερά αντιποιμενική, διότι διηγείται ότι οι ποιμένες δεν του έδωκαν γάλα, πράγμα, το οποίον είναι αντίθετον προς τα ποιμενικά έθιμα, όπως ημπορούν να βεβαιώσουν όλοι όσοι έτυχαν να περάσουν από στάνην. Τόσον το θεωρούν υποχρέωσίν των να περιποιηθούν διαβάτας, ώστε και μακράν της στρούγγας των αν περάσητε, θα σας καλέσουν εις τα κονάκια των, τα οποία άλλως τε υποβάλλονται εις ειδικήν φορολογίαν όπως «απαντούν τα έξοδα» της φιλοξενίας.

Εις μίαν μελέτην περί των Σαρακατσάνων (σκηνιτών) την οποίαν γράφω, παραθέτω φορολογικούς κατα­λόγους τσελιγγάτων, εις τους οποίους η πρώτη μερίς είναι τα «μουσαφιρλίκια». Κατά δέκα λεπτά φορολογεί ο τσέλιγγας έκαστον πρόβατον των υπ’ αυτόν σκηνιτών διά την φιλοξενίαν των διαβατών.

Η παράδοσις μ' όλα ταύτα επιμένει ότι εις τον Άγιον Αθανάσιον δεν έδωσαν ούτε γάλα. Εκείνος λοιπόν ύψωσε τας χείρας του προς τον Θεόν και κατηράσθη την στάνην, ζητήσας να γίνουν τα πρόβατα όρνια. Αμέσως τα κοπάδια έγιναν φτερωτά και οι ποιμένες έμειναν με της γκλίτσες ξηρές.

-Εσείς δε αθώα πλάσματα του Θεού, είπεν ο Άγιος, να περιπλανάσθε εις τα βουνά και να τα κα­θαρίζετε από πάσαν ακαθαρσίαν.

Τα όρνια τότε πήραν τα βουνά και επεδόθησαν εις το ανατεθέν έργον των. Μερικά όμως έμειναν εκεί κοντά στο μανδρί των, όπου και σήμερον περιπλανώνται γύρω από τα ερείπια της στάνης, αναζητούντα τους πιστικούς των και τα σκυλιά.

Προχθές το βράδυ πέρασα εις την «Αφωρεσμένην» - είναι το όνομα της κατηραμένης στάνης - και έμεινα εκεί δύο τρεις ώρας.

-Να ιδήτε, μου έλεγαν πέντε-εξ Σαρακατσαναίοι που με συνώδευαν, να ιδήτε ότι άμα βλέπουν άσπρη κάππα, που φορούμε ημείς οι βλάχοι, δεν φεύγουν γιατί θαρούν πως είμαστε οι δικοί των οι τσοπά­νηδες.

Πραγματικώς τα όρνια δεν παρεμέρισαν και επεράσαμε ανάμεσα των δίχως να διακόψουν την βοσκήν των. Εκάθησα εις τα ερείπια της στάνης και μου ήλθεν ο πειρασμός να τουφεκίσω το ορνεοκοπάδι, επει­δή το κόκκαλό των γίνεται λαμπρά φλογέρα.

-Μη τα ντουφεκάς, τα καημένα... Κρίμα... θάρρεψαν γιατί είδαν εμάς...

Αλλ’ εκείνα, ως αντελήφθην, δεν εκινούντο, διότι είχον προ ολίγου πέσει επάνω εις ένα γκρεμισμένο άλογο από το οποίον μόνον τα κόκκαλά του είχον αφήσει. Όταν μετ’ ολίγον μας έπιασε η βροχή και απεσύρθημεν κάτω από ένα έλατον, αυτά επήγαν απέναντί μας εις ένα κέδρον και έμειναν εκεί ως πρόβατα.

Οι Σαρακατσάνοι μού επέμειναν, ότι εκεί ήταν ο «σταλός των» όταν ήσαν πρόβατα και επήγαν κατά συνήθειαν, την οποίαν έχουν τα πρόβατα την μεσημβρίαν να λημεριάζουν υπό παχύσκια δένδρα.

Όταν ο καιρός αναπήρε, συνεκεντρώθησαν εκεί πολλοί Σαρακατσάνοι και είδα πως ήτο αδιάσειστος η πεποίθησίς των, ότι όρνια, προ του αφορισμού δεν υπήρχον και ότι ο δημιουργός των είναι ο Άγιος Αθανάσιος. Ίσως έκτοτε οι Σαρακατσάνοι να έγιναν τόσον φιλόξενοι. Αλλά τα όρνια μένουν όρνια και καθαρίζουν τα βουνά με ηλεκτρικήν ταχύτητα. Μόλις γκρεμισθούν ή ψοφήσουν πρόβατα, άλογα, μουλάρια, κ.λπ. επιπίπτουν τα όρνια και τα καθαρίζουν αυτοστιγμί.

Φαίνεται δε ότι παρομοίας υπηρεσίας προσέφεραν και κατά το Εικοσιένα. Οι βοσκοί ερευνούν επιμόνως τα σπήλαια όπου κάνουν τις φωλιές των με την ιδέαν ότι θα εύρουν χρυσαφικά, ιδίως δακτυλίδια, τα οποία μετέφερον εκεί τα όρνια μαζί με τα χέρια των νεκρών κλεφτών που ήρπαζον από τα πεδία των μαχών. Ένας Σαρακατσάνος μου έδειξε χρυσό δακτυλίδι που ευρήκε μέσα εις μίαν ορνιοφωλιάν μαζί με σκελετούς αν­θρωπίνων χεριών.

Ελησμόνησα να σημειώσω παραπάνω, ότι υπάρχουν και όρνια, τα οποία δεν τρώγουν μόνον το κρέας, άλλοι ροφούν και τα κόκκαλα, εντεύθεν δε και ειδική ονο­μασία των «κοκκαλιάδες». Οι κοκκαλιάδες αρπάζουν τα κόκκαλα και αφού προχωρήσουν πολύ υψηλά να πε­τούν απ’ εκεί επάνω εις πετρώδη μέρη διά να τα σπάσουν. Κατεβαίνουν έπειτα και επιδίδονται εις την απορρόφησιν των μεδουλιών των.

Οι κλέφτες του Εικοσιένα όμως ήσαν υπερήφανοι, ώστε να μη θέλουν να φαίνωνται ότι τρώγουν τα κορμιά των τα όρνια όπως τα ψοφίμια. (Οι κλέφτες τούς από φυσικόν θάνατον αποθνήσκοντας ονομάζουν ψοφίμια και ηύχοντο διά τον εαυτόν των να τελειώ­σουν ως σφαγάδια, τουτέστι να σκοτωθούν εις τον πόλεμον). Η υπερηφάνειά των λοιπόν δεν τους επέ­τρεπε να νομίζουν ότι θα γίνουν βορά των ορνιών, αλλά των σταυραετών, προς τους οποίους και απευ­θύνονται τα επιθανάτια τραγούδια των:

Φάγε - ν - αητέ μ’ τα νιάτα μου,
φάγε την αντρειά μου,
να κάμης πήχυ το φτερό και
σπιθαμή το νύχι.

Ίσως είναι η ποιητικωτέρα διάθεσις των πολεμιστών του Εικοσιένα το να θέλουν να μετενσαρκωθούν μέσα στις σπαθωτές φτερούγες των αητών που χαίρονται τα ύψη και δέρνουν βροντερά τον αιθέρα, όπως τα πολύηχα άρματά των. Ένα αρματολικό τραγούδι λέγει:

Το πώς βροντάει ο σταυραετός
όντας αργοκινάει,
έτσ’ όντας συναρίζεται
κι ο γλεντερός ο κλέφτης.

Ήτο δυνατόν ο «γλεντερός κλέφτης» να παραδεχθή, ότι τα νιάτα του τρέφουν τα όρνια, τα δυσκί­νητα, τα πεζότατα, τα ταπεινά αυτά ζώα; Ημείς εδώ όταν πρόκειται να επιπλήξωμεν κανένα ως βραδυκίνητον, ως μπουνταλάν, ως άχθος αρούρης, έχομεν πρόχειρον την φράσιν.

-Όρνιο της Καράβας!

Καράβα δε ονομάζεται η σειρά των κορυφών της Οξιάς όπου περιπλανώνται τα θύματα του αφορισμού του Αγίου Αθανασίου, καθαρίζοντα τους γκρεμούς από τα ψοφίμια δίχως αστυϊατρικήν υπηρεσίαν, την οποίαν έχουν οι Αθηναίοι, που εκτελούν παρομοίαν υπηρεσίαν εις πολλά αθηναϊκά ξενοδοχεία… Κατά τούτο τα όρνια διαφέρουν μερικών Αθηναίων, οι οποίοι πληρώνουν αστυϊάτρους, πληρώνουν εφημερί­δας διά να διαβάζουν τα «απόζοντα» εξ ακαθαρσίας ξενοδοχεία και έπειτα πηγαίνουν και τρώγουν εις τα ίδια ξενοδοχεία.

15 σχόλια:

ΕΥΡΥΤΑΝΑΣ ΙΧΝΗΛΑΤΗΣ είπε...

Η συνοδευτική φωτογραφία είναι από το διαδίκτυο.

kapetandiamantis είπε...

ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΕΣ ΑΥΤΕΣ ΟΙ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΠΑΝΙΔΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ!

ποιώ - ελένη είπε...

Στην φύση υπάρχει μια καταπληκτική ισορροπία

Καλημέρα Ευρυτάνα μου

Άρης Άλμπης είπε...

Δύο μεγάλοι λογοτέχνες.
Τα κείμενά τους πλούσια σε γλαφυρές εκφράσεις.
«Κριάρια αλληλομαχόμενα δια τας Ιουλιέτας των κοπαδιών των»!
«Με ακίνδυνον φαντασίαν και με αγαθήν ειρωνείαν».
Και σε συναρπαστική απλή καθαρεύουσα.
Εξαιρετική λογοτεχνική και πρωτότυπα οικολογική ανάρτηση.
Να είσαι καλά, Ευρυτάνα.

Maria Kanellaki είπε...

Τους δίποδους κοκκαλιάδες να φοβόμαστε.
Ζωντανή αφήγηση και χρήσιμες πληροφορίες για ένα -όχι και τόσο συμπαθές πτηνό- που μετά την ανάρτηση αυτή, αντιλαμβάνομαι τη χρησιμότητα και την ιστορία του.
Την καλησπέρα μου Ευρυτάνα

Aris είπε...

Δροσερη ανασα της αγνης βουνισιας φυσης το κειμενο του Γρανιτσα

PHOTO ΤΙΤΛΟΙ είπε...

"...Κατά τούτο τα όρνια διαφέρουν μερικών Αθηναίων, οι οποίοι πληρώνουν αστυϊάτρους, πληρώνουν εφημερί­δας διά να διαβάζουν τα «απόζοντα» εξ ακαθαρσίας ξενοδοχεία και έπειτα πηγαίνουν και τρώγουν εις τα ίδια ξενοδοχεία."

Απίθανος ο συγγραφέας!

Φυσιολάτρης! είπε...

Eνα βαθιά οικολογικό ανάγνωσμα......πραγματικά εξαιρετικό για να διδάσκεται στα παιδιά.....και γιατί όχι και στους μεγαλύτερους!!!!!!!

Giannis Pit είπε...

Τα όρνια της φύσης. Που δεν έχουν καμιά δουλειά με κάποια άλλα όρνια με ανθρώπινη μορφή.
Πόσο δεμένη είναι η λογοτεχνία με τη φύση.
Πόσα πράγματα θα έπρεπε να ξέρουν τα παιδιά μας.
Ευρυτάνα άλλο ένα ευχαριστώ για το σημερινό σου θέμα.

Woman in Blogs είπε...

Μια ακόμα ενδιαφέρουσα ανάρτησή σου!

Άιναφετς είπε...

Μπορεί ο όρος "όρνεο" να μας ακούγεται (και να είναι) βρισιά, αλλά αυτό δεν αναιρεί καθόλου την μεγαλοπρέπεια και τη χρησιμότητα αυτού του πουλιού και το εξαιρετικό παραπάνω κείμενο!

doctor είπε...

ΜΟΝΑΔΙΚΟΣ Ο ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΓΡΑΝΙΤΣΑΣ. Η ΠΕΝΑ ΤΟΥ ΥΜΝΕΙ ΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΚΗ ΦΥΣΗ ΜΕ ΕΝΑΝ ΑΞΙΟΘΑΥΜΑΣΤΟ ΤΡΟΠΟ. ΜΕ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΣΕ ΚΑΙ Η ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΓΚΙΝΗΤΙΚΟ ΤΟΥΣ ΕΘΙΜΟ ΝΑ ΒΓΑΖΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΥΣΤΕΡΗΜΑ ΤΟΥΣ ΤΑ.. ΜΟΥΣΑΦΙΡΛΙΚΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΩΜΕΝΟΥΣ ΔΙΑΒΑΤΕΣ ΠΟΥ ΘΑ ΤΥΧΑΙΝΕ ΝΑ ΠΕΡΝΑΝΕ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥΣ. Η ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΝΙΣΙΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΣΕ ΟΛΟ ΤΗΣ ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ. ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΑΓΑΠΗΤΕ ΕΥΡΥΤΑΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΟΧΗ ΑΝΑΡΤΗΣΗ.

ΕΥΡΥΤΑΝΑΣ ΙΧΝΗΛΑΤΗΣ είπε...

Ευχαριστούμε για τα όμορφα σχόλιά σας που ζωντάνεψαν ακόμη περισσότερο την ανάρτηση!

άγριο κυκλάμινο είπε...

Ευρυτάνα μου ο τίτλος που χρησιμοποίησες ήταν πολύ εύστοχος. Πραγματικά τα όρνεα συμβάλλουν καθοριστικά στην καθαριότητα του περιβάλλοντος αν σκεφτούμε πόσο πολύ το προστατεύουν από τα μικρόβια της σήψης.
Πάρα πολύ παραστατική η περιγραφή του Στ. Γρανίτσα και πιστεύω και εγώ ότι το βιβλίο του θα έπρεπε να διδάσκεται στα σχολεία και τα παιδιά μας να μαθαίνουν με αυτό τον διασκεδαστικό τρόπο τον δοσμένο σαν παραμύθι, τη χρησιμότητα του κάθε ζώου στο οικοσύστημα μας, ούτως ώστε μελλοντικά να μην κινδυνεύουν κάποια είδη προς εξαφάνιση εξαιτίας αλόγιστων ανθρώπινων παρεμβάσεων.
Συγχαρητήρια και σε σένα ιχνηλάτη, που φέρνεις στην επιφάνεια τόσο χρήσιμα και για την εποχή μας θέματα!!!

ΣΤΑΥΡΟΣ ΒΑΣΙΛΑΚΑΣ είπε...

Αυτα τα ορνεα ηταν χρησιμα κι εκαναν καλα τη δουλεια τους.Τα αλλα που κατατρωγουν τις σαρκες των φτωχων και αδυνατων πρεπει καποια στιγμη να διωξουμε απο αυτον τον τοπο!