Για τον Δώρη Άνθη, τον αθάνατο Αντάρτη Ποιητή!

ΔΩΡΗΣ ΑΝΘΗΣ
(Νίκος Ζωγραφόπουλος)
Η μοναδική φωτογραφία που διασώθηκε

Ένα σημαντικό ντοκουμέντο -προσωπική μαρτυρία του Ευρυτάνα λόγιου Μιχάλη Σταφυλά φίλου και συναγωνιστή του Δώρη Άνθη

Το blog «Ευρυτάνας ιχνηλάτης» παρουσιάζει με ιδιαίτερη συγκίνηση ένα πολύτιμο ιστορικό ντοκουμέντο που αφορά τον Ευρυτάνα ποιητή και Πρωταντάρτη του Άρη, τον 24χρονο Δώρη Άνθη (φιλολογικό ψευδώνυμο του Νίκου Ζωγραφόπουλου) που έπεσε από εγγλέζικα πυρά  ηρωικά μαχόμενος ως ΕΛΑΣίτης καπετάνιος στα "Δεκεμβριανά" στην Αθήνα στις 3 Γενάρη του 1945.

Είναι βιωματική μαρτυρία που προέρχεται από τον φίλο και συναγωνιστή του αγαπημένου μας ποιητή, τον αείμνηστο συμπατριώτη μας Μιχάλη Σταφυλά. Από το σύγγραμμά του υπό τον τίτλο "της πατρίδας και της λευτεριάς", Αθήνα 1984, επιλέξαμε ορισμένα χαρακτηριστικά αποσπάσματα που σκιαγραφούν την ηφαιστειακή προσωπικότητα του αθάνατου Δώρη Άνθη.

(Επισήμανση : οι επιμέρους διαχωριστικοί τίτλοι είναι δικοί μας, όπως και οι ενδιάμεσες σημειώσεις-παραπομπές από παλιότερα αφιερώματα του blog μας στον Δώρη Άνθη)

Ιδού :

*****

ΟΙ ΑΔΙΚΗΜΕΝΟΙ ΦΑΜΕΛΙΤΕΣ ΚΑΙ Ο ΝΙΚΟΣ ΖΩΓΡΑΦΟΠΟΥΛΟΣ

Θυμούνται βέβαια οι μεγαλύτεροι από μας την προπολεμική επίσημη ληστεία με τις ποικίλες μορφές της:

300 δραχμές, χρυσές δραχμές πλήρωνε όποιος πιάνονταν να καπνίζει λαθραίο, δηλαδή καπνό που μπορούσε να τον βγάνει και στο χωράφι του. Και βέβαια αν είχε άδεια των αρχών. Γιατί αν πιάνονταν ο χωρικός να καλλιεργεί καπνό χωρίς άδεια ήταν σαν να καλλιεργούσε χασίς. (Προστασία, φυσικά, του κ. Παπαστράτου κι όχι της υγείας των ανθρώπων).

Ύστερα εκείνο το χαράτσι των σφαζομένων ζώων. Ένα κατσίκι νάσφαζες να φάνε τα παιδιά σου λίγο κρέας έπρεπε να πληρώσεις τον αναλογούντα φόρο.

Αν σ' έπιαναν να βγάζεις τσίπουρο απ' τα σταφύλια σου - κανένας δεν θα μπορούσε να σε γλιτώσει κι ας μην ίσχυε καμιά ποτοαπαγόρευση.

Ολ' αυτά έφεραν την απογοήτευση και την πίκρα στους χωρικούς που μάταια διαμαρτύρονταν για τη μετατροπή τους σε τρίτης κατηγορίας πολίτες.(....)

(....) Πολλές φορές μου έλεγε (σημ. ο Νίκος Ζωγραφόπουλος) :

-Και την ώρα που γοητεύομαι από την ομορφιά της φύσης, η ψυχή μου είναι γιομάτη πίκρα γιατί οι χωριανοί μου δε μπορούν να χαρούν αυτή τη φύση. Τους τρώει η αγωνία, το άγχος της ζωής, οι δυσκολίες κι η μιζέρια. Κι όταν δε βάζω στα ποιήματά μου την ανάσα τους, έτσι υπαινικτικά -χρονια που περνάμε- έχω την εντύπωση πως τους προδίδω (....)

* Σημείωση (1) "Ευρυτάνα ιχνηλάτη" ---> βλ. ΕΔΩ

ΚΑΙ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΑΥΤΟΥ... ΔΩΡΗΣ ΑΝΘΗΣ

(....) Ο Νίκος Ζωγραφόπουλος δημοσίευσε τα πρώτα ποιήματά του με τα αρχικά Ν.Δ.Ζ. Κάποτε όμως πήρε το μόνιμο πια φιλολογικό του ψευδώνυμο, μέσα στα γραφεία της εφημερίδας «Φωνή της Ευρυτανίας» που τη βγάζανε ο Νίκος ο Θάνος κι ο Δημητράκης ο Μπακόλας. (Κάποτε νομίζω θα πρέπει να γίνει μια εκδήλωση γι' αυτούς τους δύο αλησμόνητους Ευρυτάνες που η πνευματική τους παρουσία στο προπολεμικό Καρπενήσι στάθηκε ένα ορόσημο στη ζωή του τόπου μας όπως και του συνεργάτη τους του αγροτιστή Χρήστου Σταμέλου που οργάνωσε το πρώτο ευρυτανικό συλλαλητήριο).

Ο Ζωγραφόπουλος πολλές φορές έπαιρνε το δρόμο κατά τις Κορυσχάδες (στο χωριό αυτό μάλιστα αφιέρωσε ένα από τα καλλίτερα ποιήματά του - μα που χρόνος τώρα να τα πούμε όλα). Πάντα μόνος αποξεχνιόταν ώρες μέσα στα ελάτια. Όταν γύριζε είχε κι όλας στην τσέπη του κάποια ποιήματα που τα διαβάζαμε πρώτα μαζί κι ύστερα τα πηγαίναμε στην εφημερίδα μας με μια αγκαλιά από άνθη του βουνού, που έφερνε ο ποιητής από τις μοναχικές περιπλανήσεις του.

Οι εκδότες της εφημερίδας ήταν φακελλωμένοι από την Ασφάλεια σαν αντιδικτατορικοί, οι καθηγητές μας καλοί αλλά λίγο φοβητσιάρηδες. «Τα μαθήματά σας μόνο.... ξέρετε όχι....όχι αυτό το βιβλίο του Βάρναλη. Το φως που καίει.... μπορεί να κάψει όλους.....». Κάτι τέτοια μας έλεγαν γιατί μια νύχτα μπήκαν κάποιοι άγνωστοι στο Γυμνάσιό μας και κόλλησαν στους τοίχους και στα θρανία αντιμεταξικές προκηρύξεις. Κι ήταν, τότε, το κλίμα λίγο-πολύ, επικίντυνα φορτισμένο για να μπορεί κανένας να συνεργάζεται άφοβα στη «Φωνή».

Έτσι ο Νίκος σκέφτηκε να βάλει ένα ψευδώνυμο στα ποιήματα που δημοσίευε. Αναζητώντας το, το βρήκε ο Μπακόλας.

«Μια που μας δωρίζεις άνθη κάθε τόσο είσαι ο Δώρης Άνθης». «Άλλωστε» συμπλήρωσε ο Θάνος «μεταφορικά και τα ποιήματά σου είναι άνθη και μας τα δωρίζεις, αφού δεν σου πληρώνουμε .... συγγραφικά δικαιώματα».

Έτσι λοιπόν, το όνομα αυτού Δ ώ ρ η ς   Ά ν θ η ς.

Που να κρύψει τη χαρά του ο Νίκος που καμάρωνε για την τυπωμένη του, νέα υπογραφή - όπως όλοι μας. Κοινό μυστικό στο Γυμνάσιο πως ο Ζωγραφόπουλος είναι ο Δώρης Άνθης που γράφει ακόμα κι ερωτικά ποιήματα. Οι περισσότεροι, φυσικά, από τους συμμαθητές δε γνιάζονταν για τα ποιήματα, αλλά για ποια κοπελλιά τα γράφει.

Κι ο καλός μας Γυμνασιάρχης, ο Παπακαρυάς, τον κάλεσε και του μίλησε πατρικά - όπως πάντα:

-Μπράβο παιδί μου και για τα ποιήματά σου και για την ιδέα του ψευδωνύμου. Κι ο Νιρβάνας, κι ο Πορφύρας κι όμως Φιλλύρας και τόσοι άλλοι είναι ψευδώνυμα. Εκτός αυτού η κατάστασις βλέπεις. Με αντιλαμβάνεσαι νομίζω. (....)

(....) Σαν ποιητής ο Δώρης Άνθης είχε κάμει ένα καλό ξεκίνημα γράφοντας έτσι απλά και τραγουδώντας τα βάσανα, τους καϋμούς και τα όνειρα των χωριανών του. 

Όταν ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου διάβασε ποιήματά του ενθουσιάστηκε τόσο που είπε: Να κι ένας άξιος νέος ποιητής. Με τον Δώρη Άνθη έχουμε έναν καινούργιο ανανεωμένο Κρυστάλλη. Κι όπως είναι γνωστό ο αλησμόνητος εκείνος Ευρυτάνας συγγραφέας και τεχνοκριτικός δύσκολα έβγαζε τον καλό λόγο - αν δεν τον πίστευε.

Στον χαρακτηρισμό αυτόν του Παπαντωνίου, ο Πάνος Βασιλείου, ο ανεπανάληπτος αυτός Ευρυτάνας μελετητής έγραψε πως : «Ο Δώρης Άνθης μας άφησε ποιήματα που ξεπερνούν κατά πολύ τον βουκολικό κύκλο του έργου του Κρυστάλλη και πως οι κεραίες των ποιητικών του αισθητηρίων φθάνουν πολύ μακρύτερα». (....)

* Σημείωση (2) "Ευρυτάνα ιχνηλάτη" ---> βλ. ΕΔΩ 

ΠΡΏΤΟΜΑΧΗΤΉΣ ΤΗΣ ΛΑΪΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ

(....) Στα 1938 τέλειωσε το Γυμνάσιο και πέτυχε στη Νομική της Αθήνας την άλλη χρονιά. Αλλά σύντομα ήρθε ο πόλεμος (....)"

"(....) Με την κατάρρευση του μετώπου ο Νίκος Ζωγραφόπουλος συνδέθηκε με κύκλους που προετοίμαζαν την Αντίσταση, γιατί το καλοκαίρι του 41 πέρασε από τη Γρανίτσα, στα πλαίσια μιας μυστικής οργανωτικής περιοδείας του στα χωριά της Ευρυτανίας. Ανταμώσαμε, μιλήσαμε για πολλά κι ο Νίκος μού αποκάλυψε πως μπαίνει επιταχτικό εθνικό καθήκον η απόκρυψη όλων των όπλων που έφεραν μαζί τους οπισθοχωρώντας οι πολεμιστές μας στο Αλβανικό μέτωπο. Ήταν βέβαιος πως θα χρειάζονταν για το διώξιμο των κατακτητών. Σύντομα θα κινήσει Αγώνας -επέμενε- και πρέπει να υπάρχουν παντού όπλα, στέκια και άνθρωποι που θα βοηθήσουν.

Ολ' αυτά είχαν ακόμα κάποιο μυστήριο - φαινόταν σαν ουτοπία ή σαν ένας ωραίος και γενναίος οραματισμός.(....)

(...) Την πρώτη κι όλας μέρα που έφτασα στο χωριό, μαθεύτηκε πως «θα περνούσαν αντάρτες».

Σε λίγο από τη δυτική πλευρά βλέπω νάρχεται μια φάλαγγα κατ' άνδρα με πρώτο-πρώτο τον καπετάνιο τους το Νίκο Ζωγραφόπουλο. Αντάρτικο ψευδώνυμο : Ι ω σ ή φ .

Αυστηρή στρατιωτική πειθαρχία και το τραγούδι που συγκλόνιζε τόσο εκείνο τον καιρό:

«Έλληνες ακολουθείστε

των ανταρτών τη φωνή

να ζείτε τι ωφελείστε

μες τη σκλαβιά τη στυγνή...».

Η ομιλία του Ιωσήφη στους χωριανούς απλή, κατανοητή, φανέρωνε τον ασίγαστο πόθο του για λευτεριά κει δικαιοσύνη. Μια ομιλία διανθισμένη κι όλας με ποιητικά κείμενα.

Η πρώτη μου επαφή μ' αυτά τα ένοπλα λαϊκά τμήματα είναι δύσκολο να περιγραφεί. Νέα παιδιά με αστραφτερά μάτια, με αποφασιστικότητα, με δύναμη. Και αντοχή. Μονάχα η πίστη δίνει τέτοια αντοχή. Να γυρίζεις στους κατσικόδρομους με μισό παπούτσι και πολλές φορές νηστικός και ψειριασμένος. Και να πολεμάς πιστεύοντας βαθιά πως η πατρίδα σ' εσένα ανάθεσε το μεγάλο καθήκο να την υπερασπιστείς.

Οι αντάρτες με τον Ιωσήφ έφυγαν για τ' Άγραφα και στο χωριό ακόμα συζητούσαν τα όσα είπε ο καπετάνιος.

Ο Νίκος Ζωγραφόπουλος είχε ανταμώσει με τον Άρη απ' τις πρώτες κι όλας μέρες, τον ακολούθησε σ' όλες τις μάχες που έδοσε κι όταν γίναμε τα Αρχηγεία διατέθηκε στο Αρχηγείο Ευρυτανίας. Στο αντάρτικο ήταν ο αγαπημένος ηγέτης, το ζωντανό πνεύμα που ενέπνεε και φλόγιζε τους συμμαχητές του με εγερτήρια σαλπίσματα με επαναστατικά ποιήματα.(....)

* Σημείωση (3) "Ευρυτάνα ιχνηλάτη" ---> βλ. ΕΔΩ

Η ΘΥΣΙΑ ΤΟΥ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗ ΠΟΙΗΤΗ

(....) Αφού άντεξε όλες τις μπόρες των πολεμικών περιπετειών και τις κακουχίες της αντάρτικης ζωής - παράλληλα βέβαια με το μεγαλείο και τη δόξα του μαχόμενου πατριώτη, - τελικά έμελλε να σκοτωθεί από μια αποκοτιά του εκείνες τις φοβερές μέρες των Δεκεμβριανών, στην Αθήνα.

Για να κάμει πιο ακίντυνη την υποχώρηση των παιδιών του λόχου του στάθηκε όρθιος μπροστά στα τανκς με το πολυβόλο - μια ζεστή ψυχή αυτός αντιμέτωπος με τα κρύα σιδερικά που ξερνούσαν το θάνατο.

Ο αλησμόνητος συμπατριώτης μας είχε μέσα του ρίζες απ' τον Καραϊσκάκη, που πότε γινόταν δαίμονας και πότε άγγελος. Τρυφερός ποιητής απ' τη μία και μπαρουτοκαπνισμένος επαναστάτης απ' την άλλη. Οραματίστηκε το εύμορφο μέλλον για όλους τους ανθρώπους και τελικά πέθανε γι' αυτό. (....)

(....) Νάξερε τάχα ο εγγλέζος που σημάδευε την καρδιά του αντιπάλου του αντάρτη εκείνο το κρύο και πικρό γεναριάτικο πρωινό, πως στερούσε τον κόσμο από έναν εμπνευσμένο ποιητή που ήταν προορισμένος να εκφράσει τους παλμούς των ανθρώπων της εποχής του; Και να τόξερε θα τον χτυπούσε. Γιατί κι ο ποιητής είναι συχνά επικίνδυνος όσο κι ο μαχητής. (....)

*Σημείωση (4) "Ευρυτάνα ιχνηλάτη" ---> βλ. ΕΔΩ

ΝΑ ΘΥΜΑΣΤΕ ΠΑΝΤΑ ΤΟ ΝΙΚΟ

(....) Είπαν πως η «ποίηση είναι μια έκφραση της ζωής που μας παρηγορεί από τις άλλες τραχιές πλευρές της. Είναι μια ευχάριστη διακοπή μέσα στη βαρύθυμη αίσθηση του χρόνου. Δεκάδες χρόνια από το πέρασμα του Νίκου Ζωγραφόπουλου, η ποίησή του εξακολουθεί να μας παρηγορεί και μας κάνει περήφανους γιατί η Ευρυτανία μας έβγαλε τόσους άξιους δημιουργούς στο πνευματικό μετερίζι της.

Σας ευχαριστούμε - και να θυμάστε πάντα το Νίκο."

blog «Ευρυτάνας ιχνηλάτης»