Έγγραφο-Ντοκουμέντο του 1944 για τις θηριωδίες των Γερμανών ναζί και των συνεργατών τους στην Ευρυτανία και ο αγώνας ανασυγκρότησης από την ΕΠΟΝ

 Το Καρπενήσι μετά τη ναζιστική επιδρομή- φωτο: Σπύρος Μελετζής 

 "Ρημάξανε το Καρπενήσι και τα περισσότερα χωριά, της Ποταμιάς, μην αφήνοντας λίθο επί λίθου. Κάψανε τα περισσότερα σπίτια, σχεδόν όλους τους αχυρώνες, βρήκανε τα περισσότερα καταφύγια πούχε ο κόσμος τη σοδειά, ρούχα, πράγματά τους, βιάσανε και σκοτώσανε γριές και γέρους, αποπατήσανε στα ιερά των περισσότερων εκκλησιών."

*****

Ο "Ευρυτάνας ιχνηλάτης" σας παρουσιάζει ένα σπανιότατο όσο και σημαντικό ΕΓΓΡΑΦΟ-ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ του 1944, το οποίο αναφέρεται στην καταστροφή του Καρπενησίου από τους Γερμανούς ναζί και τους ντόπιους δωσίλογους συνεργάτες τους και στις θηριωδίες που προέβησαν κατά του ευρυτανικού πληθυσμού. 

Μέσα από μία έκθεση της ΕΠΟΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ (που απευθύνεται προς το Προεδρείο του Κεντρικού Συμβουλίου της Οργάνωσης) εκτίθενται γεγονότα που διαδραματίστηκαν εκείνες τις τραγικές για τον τόπο μας μέρες. Παρατίθενται σημαντικά στοιχεία -γνωστά και άγνωστα-  περιγράφονται σκηνές από τη βάρβαρη επιδρομή και την καταστροφική μανία των ΓερμανοΡάλληδων, το χτύπημά τους από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ, καθώς και τις γενναίες και συγκινητικές προσπάθειες των πρωτοπόρων νεολαίων της ΕΠΟΝ Ευρυτανίας να συνδράμουν έμπρακτα τον βασανισμένο ευρυτανικό λαό στις προσπάθειες ανοικοδόμησης και τις ανάγκες επιβίωσής του σε πλείστα επίπεδα. 

Το έγγραφο έχει ημερομηνία 22 Αυγούστου 1944, δηλαδή μόλις λίγες μέρες μετά τη δεύτερη πυρπόληση της ευρυτανικής πρωτεύουσας και πολλών ευρυτανικών χωριών. Στην έκθεση υπάρχουν κάποιες πρώτες εκτιμήσεις, αφού στη συνέχεια και συν τω χρόνω αποκαλύφθηκαν πολλές επιπλέον πτυχές της τραγωδίας.

Συντάκτης του εν λόγω εγγράφου είναι το στέλεχος της ΕΠΟΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ με την ονομασία "ΑΡΓΥΡΗΣ" (σημ. από την πλευρά μας έχουμε σαφείς ενδείξεις για ποιον συμπατριώτη μας πρόκειται, αλλά τούτο δεν αποτελεί αντικείμενο αυτού του αφιερώματος).

Το ντοκουμέντο ιχνηλατήσαμε από τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ). Επειδή πρόκειται για μακροσκελές έγγραφο, επιλέξαμε κάποιες σελίδες από αυτό, με συνεχή όμως ροή, όπου αναφέρονται γεγονότα, καταστάσεις και ενέργειες που έχουν να κάνουν με αυτά καθ' αυτά τα συμβάντα. Πέραν τούτων, οφείλουμε να σας επισημάνουμε ότι το συνολικότερο έγγραφο αναφέρεται και σε επιπλέον "εσωτερικά ζητήματα", π.χ. οργανωτικές ανακατατάξεις, λειτουργικά ζητήματα σχετικά με τα έμπεδα, οικονομικά και άλλα θέματα, τα οποία όμως δεν καταγράφουμε στο παρόν αφιέρωμα ώστε να "κεντράρουμε" την προσοχή σε όσα σας προαναφέραμε.

Κατά την αντιγραφή, για την παρουσίαση στον "Ευρυτάνα ιχνηλάτη", διατηρήσαμε την ορθογραφία της εποχής, ενώ με δική μας πρωτοβουλία και για τις ανάγκες αυτής της παρουσίασης αφήσαμε ενδιάμεσα κενά στο πυκνογραμμένο κείμενο ώστε να είναι πιο ευανάγνωστο. Στα σημεία όπου κάποιες λίγες λέξεις ή μέρος των λέξεων δεν διακρίνονται καθαρά, λόγω της παλαιότητας του εγγράφου, υπάρχουν αποσιωπητικά με συνοδευτικό ερωτηματικό.

Ιδού:

*****

22/8/44

ΕΝΙΑΙΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΩΝ (ΕΠΟΝ)

Προς

Το Προεδρ. Κεντρ. Συμβουλίου.

 

Αγαπητοί Συν/τές

1) Αμέσως μετά τη συν/ψη μας και πριν ακόμη τελειώσουν όλες οι συνεργασίες με τις αντιπροσωπείες άρχισαν οι εκ/κες (σ.σ εκκαθαριστικές) επιχειρήσεις. Λεπτομέρειες πάνω στις κινήσεις των φαλάγγων της Δυτ. Στερεάς σάς γράφει ο Αλέξης.

Στην Ευρυτανία επιτεθήκανε από

α) Δυτ. Φθιώτιδα με 7.000 Γερμανούς, 2.000 Μαρ/νούς και 2.000 Ράλληδες ντυμένους Γερμανικά (σύμφωνα με στοιχεία αντιπροσώπου Μεραρχίας). Η φάλαγγα αυτή έπειτ' από αλεπάλληλες λυσσώδεις μάχες κι εξαιρετικά μεγάλες απώλειές της έφθασε στο Καρπενήσι

β) άλλη φάλαγγα από Αγρίνι, έφθασε στα Σίδερα μπήκε στην Ευρυτανία κι' επροχώρησε προς Βίνιανη. Κι' αυτή η φάλαγγα είχε μεγάλες απώλειες γιατί χτυπήθηκε σε πολλά σημεία

γ) Η τρίτη φάλαγγα απ' το Αγρίνι - Θέρμο έφθασε στον Προυσσό και ωρισμένα μικρά τμήματά της πάτησαν μερικά μικρά γύρω χωριά-αετοφωλιές που δε τάχαν πατήσει ούτε Τούρκοι ή Ιταλοί. Κι η φάλαγγα αυτή κάτου από τη δική μας πίεση κι από φόβο αποκλεισμού της (γιατί τα στενά Μαραοθυβάς{;}-Προυσσού δίνουν τέτοια δυνατότητα), αναγκάστηκε να φύγει.

Σα γενικό συμπέρασμα μπορούμε να πούμε ότι οι αντάρτες μας με πρωτοφανή ηρωϊσμό, και πολεμική τέχνη, χτυπήσαν αλύπητα τα Γερμανικά Τμήματα, τους φέραν βαρειές απώλειες και ματαίωσαν το βασικό τους αντικειμενικό σκοπό πούταν να κάνουν πλατειές εκ/κές επιχειρήσεις στην Ευρυτανία, με κέντρο το Καρπενήσι.

Δράση Γερμανών. Οι Γ. στην Ευρυτανία από τα 105 χωριά πάτησαν τα 27, απ' τα οποία έκαψαν πλατειά 17 χωριά. Στο Καρπενήσι από 800 σπίτια μείνανε 10, κι από 500 αχυρώνες μείνανε 4. -  Σ' άλλα 10 χωριά που πάτησαν έκαψαν λίγα σπίτια, έκαναν λεηλασίες κλπ. 

Γενικά. Ρημάξανε το Καρπενήσι και τα περισσότερα χωριά, της Ποταμιάς, μην αφήνοντας λίθο επί λίθου. Κάψανε τα περισσότερα σπίτια, σχεδόν όλους τους αχυρώνες, βρήκανε τα περισσότερα καταφύγια πούχε ο κόσμος τη σοδειά, ρούχα, πράγματά τους, βιάσανε και σκοτώσανε γριές και γέρους, αποπατήσανε στα ιερά των περισσότερων εκκλησιών.

Αντίδραση. Σ' όλα τα χωριά διαπιστώθηκε η εμφάνιση των Ράλληδων ντυμένων Γερμανικά. Στο χωριό Κλαψί φεύγοντας αφήσανε στην πλατεία του χωριού ταμπέλα μεγάλη πούγραφε με μαύρο χρώμα (μεγάλα γράμματα) <ΖΗΤΩ Ο ΖΕΡΒΑΣ>. Στο Καλεσμένο πήγανε σ' ένα σπίτι πούχε μείνει ένας γέρος και μια γρηά. Ρωτήσανε το γέρο πούνε οι αντάρτες. Τους απάντησε <Δεν ξέρω παιδιά, να σ΄όλα τα γύρω βουνά είνε αντάρτες>. Μανιωμένοι τούπανε <κι' εσύ γέρο είσε αντάρτης> σηκώσανε ένα τσαπί και του ανοίξανε το κεφάλι. Στη γρηά του, 80 περίπου χρονών και τυφλή βάζουνε τα γεννητικά τους όργανα στο στόμα της, και τη σέρνανε. Γενικά στα χωριά αυτοί ήταν οι πιο λυσσασμένοι. 

-Η αντίδραση στα χωριά μετά το κάψιμο άρχισε τη δράση της με συνθήματα πούριχνε στον κόσμο. Κεντρικό της σύνθημα ήταν ότι <οι αντάρτες φταίνε που μας κάψανε τα σπίτια>. Η δράση της όμως ήταν περιωρισμένη και ασύγκριτα μικρότερη από τη δράση της στις περυσινές εκκ/κές. Ιδιαίτερα στο Κλαψί πούταν η έδρα μας η αντίδραση είχε σηκώσει στα γερά κεφάλι. Η διαπίστωσή μας είνε ότι στο Κλαψί υπάρχει ολόκληρη μαφία άριστα οργανωμένη. Ωρισμένες χαρακτηριστικές φράσεις <Πότε οι Εγγλέζοι θα μας ρίξουν όπλα για να φάω 2-3 κομ/στές> (αυτόν τον πιάσαμε και τον προορίζουμε γι' αγροφύλακα). <Οι άτιμοι οι αντάρτες μας κάψαν τα σπίτια>. <Κάψαν το σχολειό γιατί είχαν γράψει απ' έξω>. <Πρώτα θα σκοτώσουμε τους αντάρτες και μετά τους Γερμανούς>. <Η επιδρομή έγινε γιατί κάναμε το συλαλλητήριο>. <Ο τηλεβόας μας είπε νάμαστε ήσυχοι, δεν κρύψαμε πολλά πράγματα και μας τα κάψανε>. Για μας όταν πήγαμε είπαν <να τους σαμποτάρετε, μην τους δίνετε τίποτα>.

Εννοείται ότι αυτό που γίνεται στο Κλαψί δε γίνεται σε κανένα άλλο χωριό της Ευρυτανίας.

Πως αντιμετωπίσαμε την κατάσταση. Όλα τα στελέχη της Ευρυτανίας στη διάρκεια των εκ/κών ριχθήκανε στους τομείς δράσης τους. Με το γραμματέα κρατήσαμε επαφή. Ωρισμένα στελέχη της Ευρυτανίας πήραν μέρος σε μάχες και πολλά σε κινητοποιήσεις και βοηθητικές υπηρεσίες. Πολλά μέλη σαν Εφεδρικοί πήραν μέρος στις κιν/σεις και τις μάχες. Η ΕΠΟΝ Μαυρομμάτας βοήθησε τη μεταφορά κι εγκατάσταση του Νοσοκομείου, οι Επονίτες του Μεγ. Χωριού άμα φύγανε απ' το χωριό τους οι Γερμανοί κατεβήκανε και σώσανε 6 σπίτια που καιγότανε. Το ηθικό των Επ/τών όπως και όλου του λαού εξαιρετικά καλό. -

Αμέσως μετά τη φυγή των Γερμανοράλληδων άρχισαν να σχηματίζωνται σε κάθε καμμένο χωριό Επιτροπές Σωτηρίας και Υποεπ/πές Περίθαλψης-Στέγασης-Υγείας. Τώρα κανονίσαμε να συμμετέχει κι' ο γραμματέας της ομάδας. Όλες οι ομάδες ανασυγκροτούνται, τα συνεργεία γίνονται μόνο ανοικοδόμησης-εθν/κού αγώνα. Βασική δουλιά καθορίστηκε για τις ομάδες η ανοικοδόμηση κι' η εξυπηρέτηση των πρ/κών αναγκών. Τα καλύτερα στελέχη μας ρίχτηκαν στην καμμένη περιοχή και τους μπήκε σαν γραμμή, σε κάθε χωριό που πηγαίνουν σαν καθοδήγηση να συμμετέχουν πραχτικά και στην ανοικοδομητική δουλιά. 

-Αύριο κινούμε στην καμμένη περιοχή συνεργείο μ' επικεφαλής στελέχη μας, από γιατρό- γεωπόνο (και με γνώσεις τεχνικές) -και δασολόγο. 

-Στο κατέβασμα γενικών Επιτροπών στους συμμάχους, οι νέοι θα κατεβούν με συνθήματα παιδικό-εφηβικό συσσίτιο σε κάθε χωριό, ρούχα-παπούτσια-φαρμάκων σ' όλους τους εφήβους και τα παιδιά.

-Στο Καρπενήσι άρχισε ήδη να λειτουργεί παιδ. συσσίτιο και σταλθήκανε 50 λίρες γι' αγορά τροφίμων του παιδ. σταθμού. 

-Το ζήτημα ακόμη της διαφώτισης, ψυχαγωγίας κλπ. μπένει στην πρώτη γραμμή για την κατα......(;) της νέας γενηάς και όλου του κόσμου και για το ανέβασμα του ηθικού του. 

-Οι ομάδες των χωριών που δεν κάηκαν θα βοηθήσουν μ' εράνους, ομαδικό κατέβασμα, κι' ομαδική δουλιά στα καμμένα χωριά, με στάλσιμο υλικού (έλατα κομμένα), με {........ ;} 

-Την αντίδραση την αντιμετωπίζουμε με ξεσκέπασμα των συνθημάτων της, κατατόπιση του κόσμου, και με την πραχτική ανοικοδομητική μας δουλιά. Διευκολύνουμε την ΕΠ. στη δουλιά της. Στο Κλαψί μιλήσαμε σε συγκέντρωση και δώσαμε στην ΕΠ όλα τα στοιχεία, ήδη άρχισαν οι συλλήψεις. 

-Ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ΕΠΟΝ Ευρυτ. είναι το οικονομικό. Την ενισχύσαμε με 70 οκ. τρόφιμα ως ότου στεργιώσει τη δουλιά της (...) 

 ΥΛΟΠΟΙΗΣΤΕ - επιτέλους - ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΘΥΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΝΑΖΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΔΡΟΜΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ!

blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"