Το εξαιρετικό βιβλίο του αγαπητού συμπατριώτη Κρικελλιώτη εκπαιδευτικού και συγγραφέα Κωνσταντίνου Γ. Σακαρέλου με τίτλο: "Της λευτεριάς το τίμημα... Η αληθινή ιστορία του ιδεολόγου αγωνιστή δασκάλου Βασίλη Παπανικολάου", εκδ. γράμμα, κοσμεί την προσωπική μας βιβλιοθήκη!
Μέσα από αυτό το διαλεχτό σύγγραμμα, επιλέξαμε, και σας παρουσιάζουμε από το ιστολόγιό μας, ένα κεφάλαιο που αναφέρεται στην τρομοκρατική παρουσία του φασίστα Τουρκοχρήστου - δωσίλογου συνεργάτη των Ιταλών κατακτητών - στο Κρίκελλο της Ευρυτανίας το 1942, μα συνάμα και στη γενναία στάση των κατοίκων του χωριού που κατάφεραν να... (η συνέχεια παρακάτω επί της οθόνης σας!).
Να σημειώσουμε πως οι αναφορές του Κων/νου Σακαρέλου έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα αφού στηρίζονται σε μαρτυρίες κατοίκων, καθώς και σε βιβλία τα οποία έγραψαν αυτόπτες μάρτυρες των γεγονότων (Χουλιάρας-"καπετάν Περικλής", Τραχήλης).
Παρεμπιπτόντως έχουμε και από την πλευρά μας αναφερθεί σε εκείνα τα "μπουμπούκια" τύπου Τουρκοχρήστου (βλ. σχετική έρευνα στον "Ευρυτάνα ιχνηλάτη").
Όλα τούτα αποτελούν πολύτιμα στοιχεία τόσο για την ιστορική μνήμη του τόπου μας όσο και για τις νεότερες γενιές που θα πρέπει να γνωρίζουν τι σήμαινε ντόπιος φασισμός και δωσιλογισμός σε μια Ελλάδα (και μια Ευρυτανία) που στέναζε κάτω από τη μπότα του βάρβαρου κατακτητή και των συνεργατών του, αρνούμενη όμως να υποταχθεί, αντιστεκόμενη για τη χιλιάκριβη τη λευτεριά!
Ιδού:
*****
Ο Τουρκοχρήστος στο Κρίκελλο
Ένας από τους ιταλοπροσκυνημένους Έλληνες ήταν κι ο Τουρκοχρήστος. Αυτός, πότε μονάχος του και πότε με τον όμοιό του τον Πατακιά από τα Καμπιά, αλώνιζαν τα χωριά της περιοχής και χωρίς να δίνουν λόγο σε κανέναν, έδερναν, έκλεβαν και πρόδιδαν τους συμπατριώτες τους στους Ιταλούς, όσους ήξεραν ότι ήταν οργανωμένοι κι όσους υποπτεύονταν ότι είχαν κρυμμένα όπλα.
Ο Τουρκοχρήστος λοιπόν, στα μέσα του Ιούλη του 1942, στις 10 περίπου το πρωί, εμφανίστηκε στην πλατεία του Κρικέλλου. Ήταν «χοντρός, κοντός και κακομούτσουνος». Συνοδευόταν δε και από κάποιον άλλον συνεργάτη του, έναν «λεπτό με καβουράκι στο κεφάλι, που έμοιαζε με λεγεωνάριο», σύμφωνα με τα γραφόμενα του Θανάση Τραχήλη. «Προστατευόμενοι από τη Χωροφυλακή, χτύπησαν δυνατά και τις δυο καμπάνες και φώναξαν να συγκεντρωθεί το χωριό στην πλατεία».
Όταν συγκεντρώθηκαν κάποιοι κάτοικοι, τους ανακοίνωσαν πως είχαν διαταγή να μαζέψουν τα όπλα. Στη συνέχεια, με βλαστήμιες και φωνές ζήτησαν από τους κατοίκους να φέρουν όλοι από ένα όπλο, για να πάρουν συγχωροχάρτι. Οι χωριανοί φοβήθηκαν και σκόρπισαν. Έμεινε μόνο κοντά τους ο Πρόεδρος της Κοινότητας Κώστας Μαργαρίτης, ο οποίος ήταν οργανωμένος στο Ε.Α.Μ. Ο δάσκαλος Βασίλης Παπανικολάου, μαζί με άλλα μέλη της Οργάνωσης, παράστεκαν και παρακολουθούσαν τις εξελίξεις, έτοιμοι να παρέμβουν, αν χρειαζόταν ...
Σε κάποια στιγμή ο δάσκαλος πήρε την απόφαση και πλησίασε. Άκουσε που ζήτησαν από τον Πρόεδρο να μεριμνήσει για τη συγκέντρωση των όπλων, που θα έφερναν οι χωριανοί με ονομαστική κατάσταση, καθώς και για την αποστολή τους στο Καρπενήσι. Απαίτησαν ακόμα να φροντίσει να μαζευτούν δυο μεγάλα δοχεία βούτυρο, δυο δοχεία τυρί φέτα κι ένα φόρτωμα σιτάρι (περίπου 80 οκάδες) και να τα στείλει στο χωριό του Τουρκοχρήστου, στη Φθιώτιδα …
Ο Πρόεδρος, φοβούμενος την ντόπια αντίδραση και πιεζόμενος από τη Χωροφυλακή, μερίμνησε κι ενημερώθηκαν σχετικά οι κάτοικοι. Συγκεντρώθηκαν λοιπόν τα τρόφιμα που ζήτησε ο Τουρκοχρήστος και όσα όπλα, κυρίως παλιά και άχρηστα, μπόρεσαν να μαζέψουν οι κάτοικοι. Αποθηκεύτηκαν όλα στο Γραφείο της Κοινότητας. Η Οργάνωση όμως αποφάσισε να τα πάρει πίσω και τελικά τα κατάφερε. Χάρη στην ευστροφία, το θάρρος, την αποφασιστικότητα και την τόλμη του δασκάλου και των μελών της ομάδας, δεν παραδόθηκαν στον Τουρκοχρήστο αλλά στην Επιτροπή Αλληλεγγύης, η οποία τα διένειμε και πάλι στους κατοίκους.
Και να πώς: Ο Τουρκοχρήστος φεύγοντας από το Κρίκελλο, πήρε τον δρόμο και πήγε στη Δομνίστα, με σκοπό να πράξει κι εκεί τα ίδια και μετά να ξαναγυρίσει στο Κρίκελλο, για την οργάνωση της αποχώρησής του.
Στο μεταξύ, ο δάσκαλος Γιάννης Καλτσάς διέδωσε τηλεφωνικά από το Κρίκελλο στους κατοίκους της Δομνίστας την ψεύτικη πληροφορία, ότι τάχα μια ομάδα ανταρτών εθεάθη στην περιοχή και κινείται με κατεύθυνση προς τη Δομνίστα. Η πληροφορία έφτασε γρήγορα και στ’ αυτιά του Τουρκοχρήστου.
Αυτός τότε, τρομαγμένος, έφυγε άρον άρον μέσω Σαράνταινας προς το Γαρδίκι Φθιώτιδας.
«Ολόκληρο το φορτίο σιταριού που είχε συγκεντρώσει ο Πρόεδρος της Κοινότητας Κρικέλλου, από το φόρο της δεκάτης που είχε επιβάλλει η κατοχική κυβέρνηση, περίπου 1.000 οκάδες, παραδόθηκε στην Επιτροπή Επισιτισμού. Αυτή με τη σειρά της το μοίρασε στους δικαιούχους κι έτσι λύθηκε το πρόβλημα της διατροφής όλων των χωριανών, που είχαν ανάγκες», γράφει ο Θανάσης Τραχήλης.
Κι ενώ αυτά συνέβαιναν στο Κρίκελλο και στη Δομνίστα, διαπιστώθηκε από τους αρμόδιους στο Καρπενήσι ότι από το Δήμο Ευρυτάνων ο φόρος «της δεκάτης» (παρακρατούμενος φόρος 10% επί της αγροτικής παραγωγής), δεν έφτανε στον προορισμό του, που ήταν η συγκέντρωση των προϊόντων και η διανομή τους για την ενίσχυση των φτωχών οικογενειών των χωριών και των αστικών κέντρων, αλλά «κατέληγε στα στρατεύματα κατοχής», σύμφωνα με τον Τραχήλη.
Για τον λόγο αυτό εγκαταστάθηκε στο Κρίκελλο η Τομεακή Επιτροπή Τ-920. Σύνδεσμός της με την Περιφερειακή Επιτροπή Ευρυτανίας ορίστηκε ο Σεραφείμ Στρατίκης ο οποίος μετά από λίγες μέρες ήρθε αυτοπροσώπως στο Κρίκελλο, για το σκοπό αυτό.
Ο Στρατίκης υπηρετούσε ως δάσκαλος στο Καρπενήσι. Είχε οριστεί από την αρμόδια επιτροπή ως επόπτης παρακολούθησης της συγκέντρωσης του φόρου της δεκάτης. Ήταν όμως και οργανωμένο μέλος της Περιφερειακής Επιτροπής Ε..Α.Μ Ευρυτανίας. Ως επόπτης ο Στρατίκης περιφερόταν ελεύθερα στα χωριά και ασχολούνταν πολύ με την Οργάνωση. Για το Κρίκελλο πρότεινε και διορίστηκε τελικά διαχειριστής της συγκέντρωσης των προϊόντων ο Θανάσης Τραχήλης. Εξασφαλίζονταν έτσι ποσότητες διαθέσιμων προϊόντων. Η αποθήκευσή τους γινόταν στην αποθήκη που παραχώρησε ο Χαρίλαος Μπαλκούρας. Η διάθεσή τους γινόταν από την Οργάνωση.
Με μπροστάρη τον δάσκαλο, που όλοι σέβονταν, αγαπούσαν και εμπιστεύονταν, συστάθηκαν και λειτουργούσαν πρωτόγνωρες μορφές κοινωνικής οργάνωσης και αλληλοβοήθειας, για να μην πεινάσει κανείς. Συστάθηκε μάλιστα και Επιτροπή Αλληλεγγύης με επικεφαλής τον παπα- Οδυσσέα. Κινητοποιήθηκαν όλοι και καλλιεργήθηκε και η τελευταία γωνιά της κρικελλιώτικης γης. Εξασφαλίστηκε έτσι επάρκεια τροφίμων και κατάφεραν τελικά ν' ανταποκριθούν σε όλες τις υποχρεώσεις τους, περιθάλποντας τους πάντες που κατέληξαν στο χωριό στη διάρκεια της Κατοχής. «Και ήταν πολλοί αυτοί», θυμάται ο Τραχήλης. Οργανώθηκε ακόμα το γυναικείο κίνημα, η νεολαία, η αυτοδιοίκηση και η λαϊκή δικαιοσύνη. Και όλα αυτά «χάρη στον δάσκαλο, που πάντα πρώτος έδινε το παράδειγμα».
*****
Υστερόγραφο: Από το έτερο βιβλίο του Κωνσταντίνου Γ. Σακαρέλου ("Από το Κρίκελλο στα χνάρια τους...", σελίδα 150) παραθέτουμε ένα απόσπασμα για το πώς τιμωρήθηκε ο Τουρκοχρήστος από τους μαχητές της Αντίστασης.
Δείτε...
Το τέλος του προδότη
Η αντάρτικη ομάδα, στην οποία συμμετείχαν ο Άρης, ο Θάνος και ο Περικλής, έφτασε στη Φτέρη. Με την άφιξή τους στο χωριό, συγκεντρώθηκαν οι κάτοικοι κι άρχισε να τους μιλάει ο Άρης. Ενώ η ομιλία ήταν σε εξέλιξη, ένας κάτοικος της Φτέρης επέστρεψε από τη Λευκάδα, όπου είχε μεταβεί και τους πληροφόρησε ότι στη Λευκάδα Φθιώτιδας, στο διπλανό δηλαδή χωριό, βρισκόταν ο Τουρκοχρήστος, ο διασημότερος – μετά τον Πατακιά – συνεργάτης των Ιταλών στη Φθιώτιδα, που φοβέριζε κι εκβίαζε τους κατοίκους. Οι αντάρτες αναζητούσαν τον Τουρκοχρήστο από τις πρώτες ημέρες της δράσης τους.
Αμέσως, χωρίς πολλή συζήτηση και χωρίς να περιμένει εντολή ο Θάνος, πήδησε σ’ ένα άλογο και ξεκίνησε, ενώ δυο-τρεις αντάρτες καβάλησαν κι εκείνοι τ’ άλογά τους και τον ακολούθησαν. Κινήθηκαν προς τη Λευκάδα, προκειμένου να συλλάβουν τον Τουρκοχρήστο. Με το που έφτασαν στο γειτονικό χωριό, εντόπισαν κι έπιασαν τον «ιταλοπροσκυνημένο». Αμέσως τον έδεσαν, τον πήραν μαζί τους και ξεκίνησαν να επιστρέψουν στη Φτέρη. Μπροστά πήγαινε ο Θάνος, καβάλα στ’ άλογό του. Πίσω του ερχόταν ο Τουρκοχρήστος. Τον είχε δεμένο με μια τριχιά μήκους τέσσερα με πέντε μέτρα. Ακολουθούσαν οι άλλοι αντάρτες, καβάλα στ’ άλογά τους κι εκείνοι. Τα άλογα προχωρούσαν καλπάζοντας. Ο Τουρκοχρήστος, αλλού έτρεχε κι αλλού σερνόταν, ανάλογα με τις αντοχές του. Έφτασαν κάποτε στη Φτέρη.
Ο κόσμος, μόλις τον αντίκρισε, άρχισε να τον αποδοκιμάζει. Τον αποκαλούσαν προδότη της πατρίδας. Τον έβριζαν και τον έφτυναν. Μερικοί μάλιστα ρίχτηκαν να τον λυντσάρουν.
Στο ίδιο χωριό, δυο κοπέλες που είχαν αποδεδειγμένα σχέσεις με Ιταλούς στρατιώτες, τις κούρεψαν και χάραξαν στο μέτωπό τους το γράμμα «Π».
Έτσι, με όλα αυτά, οι ώρες σιγά σιγά περνούσαν. Μέχρι που έφτασε τ’ απόγευμα, που χαιρέτησαν τον κόσμο κι έφυγαν.
«Έξω από το χωριό, παράμερα από τον δρόμο, τουφέκισαν τον Τουρκοχρήστο και μετά πήραν τον ανήφορο για το Γαρδίκι», γράφει ο Χουλιάρας, που ήταν παρών στη σκηνή.
