Έγγραφο-Ντοκουμέντο του 1944 για τις θηριωδίες των Γερμανών ναζί και των συνεργατών τους στην Ευρυτανία και ο αγώνας ανασυγκρότησης από την ΕΠΟΝ

 "Ρημάξανε το Καρπενήσι και τα περισσότερα χωριά, της Ποταμιάς, μην αφήνοντας λίθο επί λίθου. Κάψανε τα περισσότερα σπίτια, σχεδόν όλους τους αχυρώνες, βρήκανε τα περισσότερα καταφύγια πούχε ο κόσμος τη σοδειά, ρούχα, πράγματά τους, βιάσανε και σκοτώσανε γριές και γέρους, αποπατήσανε στα ιερά των περισσότερων εκκλησιών."

*****

Ο "Ευρυτάνας ιχνηλάτης" σας παρουσιάζει ένα σπανιότατο όσο και σημαντικό ΕΓΓΡΑΦΟ-ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ του 1944, το οποίο αναφέρεται στην καταστροφή του Καρπενησίου από τους Γερμανούς ναζί και τους ντόπιους δωσίλογους συνεργάτες τους και στις θηριωδίες που προέβησαν κατά του ευρυτανικού πληθυσμού. 

Μέσα από μία έκθεση της ΕΠΟΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ (που απευθύνεται προς το Προεδρείο του Κεντρικού Συμβουλίου της Οργάνωσης) εκτίθενται γεγονότα που διαδραματίστηκαν εκείνες τις τραγικές για τον τόπο μας μέρες. Παρατίθενται σημαντικά στοιχεία -γνωστά και άγνωστα-  περιγράφονται σκηνές από τη βάρβαρη επιδρομή και την καταστροφική μανία των ΓερμανοΡάλληδων, το χτύπημά τους από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ, καθώς και τις γενναίες και συγκινητικές προσπάθειες των πρωτοπόρων νεολαίων της ΕΠΟΝ Ευρυτανίας να συνδράμουν έμπρακτα τον βασανισμένο ευρυτανικό λαό στις προσπάθειες ανοικοδόμησης και τις ανάγκες επιβίωσής του σε πλείστα επίπεδα. 

Το έγγραφο έχει ημερομηνία 22 Αυγούστου 1944, δηλαδή μόλις λίγες μέρες μετά τη δεύτερη πυρπόληση της ευρυτανικής πρωτεύουσας και πολλών ευρυτανικών χωριών. Στην έκθεση υπάρχουν κάποιες πρώτες εκτιμήσεις, αφού στη συνέχεια και συν τω χρόνω αποκαλύφθηκαν πολλές επιπλέον πτυχές της τραγωδίας.

Συντάκτης του εν λόγω εγγράφου είναι το στέλεχος της ΕΠΟΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ με την ονομασία "ΑΡΓΥΡΗΣ" (σημ. από την πλευρά μας έχουμε σαφείς ενδείξεις για ποιον συμπατριώτη μας πρόκειται, αλλά τούτο δεν αποτελεί αντικείμενο αυτού του αφιερώματος).

Το ντοκουμέντο ιχνηλατήσαμε από τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ). Επειδή πρόκειται για μακροσκελές έγγραφο, επιλέξαμε κάποιες σελίδες από αυτό, με συνεχή όμως ροή, όπου αναφέρονται γεγονότα, καταστάσεις και ενέργειες που έχουν να κάνουν με αυτά καθ' αυτά τα συμβάντα. Πέραν τούτων, οφείλουμε να σας επισημάνουμε ότι το συνολικότερο έγγραφο αναφέρεται και σε επιπλέον "εσωτερικά ζητήματα", π.χ. οργανωτικές ανακατατάξεις, λειτουργικά ζητήματα σχετικά με τα έμπεδα, οικονομικά και άλλα θέματα, τα οποία όμως δεν καταγράφουμε στο παρόν αφιέρωμα ώστε να "κεντράρουμε" την προσοχή σε όσα σας προαναφέραμε.

Κατά την αντιγραφή, για την παρουσίαση στον "Ευρυτάνα ιχνηλάτη", διατηρήσαμε την ορθογραφία της εποχής, ενώ με δική μας πρωτοβουλία και για τις ανάγκες αυτής της παρουσίασης αφήσαμε ενδιάμεσα κενά στο πυκνογραμμένο κείμενο ώστε να είναι πιο ευανάγνωστο. Στα σημεία όπου κάποιες λίγες λέξεις ή μέρος των λέξεων δεν διακρίνονται καθαρά, λόγω της παλαιότητας του εγγράφου, υπάρχουν αποσιωπητικά με συνοδευτικό ερωτηματικό.

Ιδού:

*****

22/8/44

ΕΝΙΑΙΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΩΝ (ΕΠΟΝ)

Προς

Το Προεδρ. Κεντρ. Συμβουλίου.

 

Αγαπητοί Συν/τές

1) Αμέσως μετά τη συν/ψη μας και πριν ακόμη τελειώσουν όλες οι συνεργασίες με τις αντιπροσωπείες άρχισαν οι εκ/κες (σ.σ εκκαθαριστικές) επιχειρήσεις. Λεπτομέρειες πάνω στις κινήσεις των φαλάγγων της Δυτ. Στερεάς σάς γράφει ο Αλέξης.

Στην Ευρυτανία επιτεθήκανε από

α) Δυτ. Φθιώτιδα με 7.000 Γερμανούς, 2.000 Μαρ/νούς και 2.000 Ράλληδες ντυμένους Γερμανικά (σύμφωνα με στοιχεία αντιπροσώπου Μεραρχίας). Η φάλαγγα αυτή έπειτ' από αλεπάλληλες λυσσώδεις μάχες κι εξαιρετικά μεγάλες απώλειές της έφθασε στο Καρπενήσι

β) άλλη φάλαγγα από Αγρίνι, έφθασε στα Σίδερα μπήκε στην Ευρυτανία κι' επροχώρησε προς Βίνιανη. Κι' αυτή η φάλαγγα είχε μεγάλες απώλειες γιατί χτυπήθηκε σε πολλά σημεία

γ) Η τρίτη φάλαγγα απ' το Αγρίνι - Θέρμο έφθασε στον Προυσσό και ωρισμένα μικρά τμήματά της πάτησαν μερικά μικρά γύρω χωριά-αετοφωλιές που δε τάχαν πατήσει ούτε Τούρκοι ή Ιταλοί. Κι η φάλαγγα αυτή κάτου από τη δική μας πίεση κι από φόβο αποκλεισμού της (γιατί τα στενά Μαραοθυβάς{;}-Προυσσού δίνουν τέτοια δυνατότητα), αναγκάστηκε να φύγει.

Σα γενικό συμπέρασμα μπορούμε να πούμε ότι οι αντάρτες μας με πρωτοφανή ηρωϊσμό, και πολεμική τέχνη, χτυπήσαν αλύπητα τα Γερμανικά Τμήματα, τους φέραν βαρειές απώλειες και ματαίωσαν το βασικό τους αντικειμενικό σκοπό πούταν να κάνουν πλατειές εκ/κές επιχειρήσεις στην Ευρυτανία, με κέντρο το Καρπενήσι.

Δράση Γερμανών. Οι Γ. στην Ευρυτανία από τα 105 χωριά πάτησαν τα 27, απ' τα οποία έκαψαν πλατειά 17 χωριά. Στο Καρπενήσι από 800 σπίτια μείνανε 10, κι από 500 αχυρώνες μείνανε 4. -  Σ' άλλα 10 χωριά που πάτησαν έκαψαν λίγα σπίτια, έκαναν λεηλασίες κλπ. 

Γενικά. Ρημάξανε το Καρπενήσι και τα περισσότερα χωριά, της Ποταμιάς, μην αφήνοντας λίθο επί λίθου. Κάψανε τα περισσότερα σπίτια, σχεδόν όλους τους αχυρώνες, βρήκανε τα περισσότερα καταφύγια πούχε ο κόσμος τη σοδειά, ρούχα, πράγματά τους, βιάσανε και σκοτώσανε γριές και γέρους, αποπατήσανε στα ιερά των περισσότερων εκκλησιών.

Αντίδραση. Σ' όλα τα χωριά διαπιστώθηκε η εμφάνιση των Ράλληδων ντυμένων Γερμανικά. Στο χωριό Κλαψί φεύγοντας αφήσανε στην πλατεία του χωριού ταμπέλα μεγάλη πούγραφε με μαύρο χρώμα (μεγάλα γράμματα) <ΖΗΤΩ Ο ΖΕΡΒΑΣ>. Στο Καλεσμένο πήγανε σ' ένα σπίτι πούχε μείνει ένας γέρος και μια γρηά. Ρωτήσανε το γέρο πούνε οι αντάρτες. Τους απάντησε <Δεν ξέρω παιδιά, να σ΄όλα τα γύρω βουνά είνε αντάρτες>. Μανιωμένοι τούπανε <κι' εσύ γέρο είσε αντάρτης> σηκώσανε ένα τσαπί και του ανοίξανε το κεφάλι. Στη γρηά του, 80 περίπου χρονών και τυφλή βάζουνε τα γεννητικά τους όργανα στο στόμα της, και τη σέρνανε. Γενικά στα χωριά αυτοί ήταν οι πιο λυσσασμένοι. 

-Η αντίδραση στα χωριά μετά το κάψιμο άρχισε τη δράση της με συνθήματα πούριχνε στον κόσμο. Κεντρικό της σύνθημα ήταν ότι <οι αντάρτες φταίνε που μας κάψανε τα σπίτια>. Η δράση της όμως ήταν περιωρισμένη και ασύγκριτα μικρότερη από τη δράση της στις περυσινές εκκ/κές. Ιδιαίτερα στο Κλαψί πούταν η έδρα μας η αντίδραση είχε σηκώσει στα γερά κεφάλι. Η διαπίστωσή μας είνε ότι στο Κλαψί υπάρχει ολόκληρη μαφία άριστα οργανωμένη. Ωρισμένες χαρακτηριστικές φράσεις <Πότε οι Εγγλέζοι θα μας ρίξουν όπλα για να φάω 2-3 κομ/στές> (αυτόν τον πιάσαμε και τον προορίζουμε γι' αγροφύλακα). <Οι άτιμοι οι αντάρτες μας κάψαν τα σπίτια>. <Κάψαν το σχολειό γιατί είχαν γράψει απ' έξω>. <Πρώτα θα σκοτώσουμε τους αντάρτες και μετά τους Γερμανούς>. <Η επιδρομή έγινε γιατί κάναμε το συλαλλητήριο>. <Ο τηλεβόας μας είπε νάμαστε ήσυχοι, δεν κρύψαμε πολλά πράγματα και μας τα κάψανε>. Για μας όταν πήγαμε είπαν <να τους σαμποτάρετε, μην τους δίνετε τίποτα>.

Εννοείται ότι αυτό που γίνεται στο Κλαψί δε γίνεται σε κανένα άλλο χωριό της Ευρυτανίας.

Πως αντιμετωπίσαμε την κατάσταση. Όλα τα στελέχη της Ευρυτανίας στη διάρκεια των εκ/κών ριχθήκανε στους τομείς δράσης τους. Με το γραμματέα κρατήσαμε επαφή. Ωρισμένα στελέχη της Ευρυτανίας πήραν μέρος σε μάχες και πολλά σε κινητοποιήσεις και βοηθητικές υπηρεσίες. Πολλά μέλη σαν Εφεδρικοί πήραν μέρος στις κιν/σεις και τις μάχες. Η ΕΠΟΝ Μαυρομμάτας βοήθησε τη μεταφορά κι εγκατάσταση του Νοσοκομείου, οι Επονίτες του Μεγ. Χωριού άμα φύγανε απ' το χωριό τους οι Γερμανοί κατεβήκανε και σώσανε 6 σπίτια που καιγότανε. Το ηθικό των Επ/τών όπως και όλου του λαού εξαιρετικά καλό. -

Αμέσως μετά τη φυγή των Γερμανοράλληδων άρχισαν να σχηματίζωνται σε κάθε καμμένο χωριό Επιτροπές Σωτηρίας και Υποεπ/πές Περίθαλψης-Στέγασης-Υγείας. Τώρα κανονίσαμε να συμμετέχει κι' ο γραμματέας της ομάδας. Όλες οι ομάδες ανασυγκροτούνται, τα συνεργεία γίνονται μόνο ανοικοδόμησης-εθν/κού αγώνα. Βασική δουλιά καθορίστηκε για τις ομάδες η ανοικοδόμηση κι' η εξυπηρέτηση των πρ/κών αναγκών. Τα καλύτερα στελέχη μας ρίχτηκαν στην καμμένη περιοχή και τους μπήκε σαν γραμμή, σε κάθε χωριό που πηγαίνουν σαν καθοδήγηση να συμμετέχουν πραχτικά και στην ανοικοδομητική δουλιά. 

-Αύριο κινούμε στην καμμένη περιοχή συνεργείο μ' επικεφαλής στελέχη μας, από γιατρό- γεωπόνο (και με γνώσεις τεχνικές) -και δασολόγο. 

-Στο κατέβασμα γενικών Επιτροπών στους συμμάχους, οι νέοι θα κατεβούν με συνθήματα παιδικό-εφηβικό συσσίτιο σε κάθε χωριό, ρούχα-παπούτσια-φαρμάκων σ' όλους τους εφήβους και τα παιδιά.

-Στο Καρπενήσι άρχισε ήδη να λειτουργεί παιδ. συσσίτιο και σταλθήκανε 50 λίρες γι' αγορά τροφίμων του παιδ. σταθμού. 

-Το ζήτημα ακόμη της διαφώτισης, ψυχαγωγίας κλπ. μπένει στην πρώτη γραμμή για την κατα......(;) της νέας γενηάς και όλου του κόσμου και για το ανέβασμα του ηθικού του. 

-Οι ομάδες των χωριών που δεν κάηκαν θα βοηθήσουν μ' εράνους, ομαδικό κατέβασμα, κι' ομαδική δουλιά στα καμμένα χωριά, με στάλσιμο υλικού (έλατα κομμένα), με {........ ;} 

-Την αντίδραση την αντιμετωπίζουμε με ξεσκέπασμα των συνθημάτων της, κατατόπιση του κόσμου, και με την πραχτική ανοικοδομητική μας δουλιά. Διευκολύνουμε την ΕΠ. στη δουλιά της. Στο Κλαψί μιλήσαμε σε συγκέντρωση και δώσαμε στην ΕΠ όλα τα στοιχεία, ήδη άρχισαν οι συλλήψεις. 

-Ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ΕΠΟΝ Ευρυτ. είναι το οικονομικό. Την ενισχύσαμε με 70 οκ. τρόφιμα ως ότου στεργιώσει τη δουλιά της (...) 

 ΥΛΟΠΟΙΗΣΤΕ - επιτέλους - ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΘΥΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΝΑΖΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΔΡΟΜΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ!

blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"

Μυλωνάδες

Με ιδιαίτερη χαρά λάβαμε ένα εξαιρετικό βιβλίο από τον αξιαγάπητο συμπατριώτη μας και εκλεκτό φίλο Θόδωρο Μαργαρίτη εκ Κρικέλλου Ευρυτανίας. Λάτρης του τόπου μας, εκπαιδευτικός, ξυλογλύπτης, κοινωνικός αγωνιστής με πολύχρονη συνδικαλιστική δράση, μα και από τους πρωτεργάτες της αναστήλωσης του Ιστορικού "Καλυβιού" του Άρη Βελουχιώτη στο Κρίκελλο - ο Θόδωρος Μαργαρίτης μάς παρουσίασε ένα πολύ ενδιαφέρον σύγγραμμα που κυριολεκτικά μάς καθήλωσε διαβάζοντάς το καθώς μέσα από την ελκυστική παραστατική γραφή του μάς ταξίδεψε στη φύση, τους ανθρώπους, τη λαογραφία και τη γενικότερη ιστορία του πανέμορφου Κρίκελλου!

Το βιβλίο φέρει τίτλο : «Κρίκελλο Ευρυτανίας Ένας τόπος μικρός, μα και μέγας» (εκδ. Μοτίβο)

Όπως διαβάζουμε και στο οπισθόφυλλο του βιβλίου : "Η νοερή περιήγηση και περιδιάβαση στο Κρίκελλο, μέσα από τις σελίδες του παρόντος βιβλίου, αγγίζει διάφορες πτυχές ενδιαφερόντων των αναγνωστών του: Ο θρησκευόμενος θα σταθεί ως ταπεινός προσκυνητής θωρώντας την επιβλητικότητα του Άϊ-Νικόλα, θα γονατίσει μπροστά στις εικόνες του Άι-Δημήτρη, θα ατενίσει με φόβο Θεού τα πάμπολλα ξωκλήσια και τα εικονίσματα. Ο φυσιολάτρης θα εντυπωσιαστεί κινούμενος από τη Ράχη ως το Κρίκελλο, θα γοητευτεί αγναντεύοντας την κοίτη του Κρικελλοπόταμου και το φαράγγι του «Πανταβρέχει», την Οξυά, τη Σαράνταινα, τα μονοπάτια, τα δάση και την πλατεία. Θα μαγευτεί από την ποικιλία της πανίδας, από τους λαγούς, τα ζαρκάδια, τα αγριογούρουνα, τα κοτσύφια, τις κυριαρίνες, τις μπεκάτσες και τις φάσες που θα συναντήσει στο διάβα του. Ο εραστής και μύστης της ιστορίας θα συγκινηθεί διαβάζοντας ή ακούγοντας για τον βασιλιά Εύρυτο, για τα «Κοκκάλια» της συντριβής των Γαλατών, για τις στράτες του Ίσκου, του Καραϊσκάκη, για το καπετανάτο των Γιολδασαίων, τα μονοπάτια και τις «λούφες» του Άρη."

*Από αυτό το υπέροχο βιβλίο επιλέξαμε ένα κεφάλαιο τους "Μυλωνάδες" που σας παρουσιάζουμε σήμερα μέσα από τις ηλεκτρονικές σελίδες του "Ευρυτάνα ιχνηλάτη".

Απολαύστε το:

*****

ΜΥΛΩΝΑΔΕΣ

Οι νερόμυλοι, μια ανακάλυψη που αποδίδεται στον Ήρωνα του 1ου π.Χ. αιώνα, τον οποίο, για το λόγο αυτό ο ιστορικός Στράβων αποκαλεί «υδραλέτη», κατασκευάζονταν κοντά σε ρέματα και ποτάμια.

Με την πάροδο του χρόνου, οι μυλωνάδες, ιδιοκτήτες τους, αξιοποιώντας τη δύναμη του μυαλού τους, καθώς και εκείνη του νερού, κατέστησαν τους μύλους τους μικρές βιοτεχνίες, που εξυπηρετούσαν τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.

Στον μύλο άλεθαν οι άνθρωποι όλα τα δημητριακά τους προϊόντα, μα και το καλαμπόκι, που έπαιρναν -οι περισσότεροι- από την καλλιέργεια των κτημάτων τους. 

Στις νεροτριβές και στα μαντάνια των μύλων έπλεναν τα σκεπάσματά τους, ήτοι τις μαντανίες, τις βελέντζες, τις φλοκάτες και τα στρωσίδια τους, αλλά και τα δίμιτα υφάσματα, που προορίζονταν για την κατασκευή ρούχων, έτσι ώστε να γίνουν πιο κρουστά. 

Οι μύλοι είχαν τη δική τους ξεχωριστή αρχιτεκτονική. Ο μύλος ήταν ένα οίκημα κοντά σε ποτάμι, που είχε νερό όλες τις εποχές, τους μήνες και τις μέρες του χρόνου. Οι μυλωνάδες έφτιαχναν ένα αυλάκι, παράλληλο με την κοίτη του ποταμού, μέσα από το οποίο το ποταμίσιο νερό, κυλώντας, έφτανε ως τη στέγη του μύλου. Φτάνοντας εκεί, διοχετευόταν μέσα σε μια ξύλινη κατασκευή, όμοια με βαρέλι πλατύ στην κορυφή του και στενό στη βάση του, η οποία κατέληγε στην επιφάνεια της μυλόπετρας. Περνώντας το νερό ορμητικά μέσα από το ξύλινο εκείνο βαρέλι, τη φτερωτή, με τη δύναμή του, περιέστρεφε τη μυλόπετρα, η οποία, γυρίζοντας, συνέθλιβε, πολτοποιούσε, άλεθε τα προϊόντα που είχε τοποθετήσει ο μυλωνάς στην επιφάνειά της. Κάθε μύλος διέθετε αποθηκευτικό χώρο, καθώς και δωμάτιο, στο οποίο ξεκουραζόταν ο μυλωνάς.

Γεωργική σκηνή - ξυλόγλυπτο του Θόδωρου Μαργαρίτη 

Κάθε μύλος ήταν και ένας μικρόκοσμος, μια μικρή κοινωνία. Εκεί μάθαιναν οι άνθρωποι τα νέα της περιοχής, από εκεί προέρχονταν τα νέα της χώρας μα και του κόσμου όλου. Στους μύλους γίνονταν πολλά από τα προξενιά, εκεί και τα περισσότερα από τα κουτσομπολιά. Εκεί άκουγες και τις περίεργες ιστορίες και τα μολογήματα (άσχημες εμπειρίες, παθήματα).

Συνήθως το άλεσμα συνοδευόταν από κεράσματα κρασιού και τσίπουρου, ποτά που έλυναν γλώσσες και άνοιγαν καρδιές. Αρκετά συχνά, μάλιστα, η κατανάλωσή τους συνέβαλε στην κορύφωση του κεφιού και προέκυπταν απρογραμμάτιστα γλέντια και πανηγύρια, με τραγούδια με το στόμα και αυτοσχέδιους χορούς.

Η αράδα, η σειρά δηλαδή με την οποία θα άλεθε ο καθένας το άλεσμά του, ήταν ιερή και απαραβίαστη. Το παραράδιασμα (η υπέρβαση της αράδας) επιτρεπόταν μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Το άλεσμα για τον γάμο για παράδειγμα είχε προτεραιότητα. Ο μυλωνάς πληρωνόταν σε είδος, με το «ξάι». Συχνά έκλεβε από τα αλέσματα, για τούτο έχει επικρατήσει και η ρήση: «θεωρία επισκόπου και καρδιά μυλωνά».

Στον μύλο σύχναζαν πιο πολύ οι γυναίκες. Ήταν ήταν ένα από τα λίγα μέρη στα οποία είχαν την ευκαιρία να συναντηθούν με εκείνον τον οποίο ποθούσαν. Έτσι, οι μύλοι κατέστησαν οι τόποι των «τυχαίων» συναντήσεων. Αρκετές φορές, μάλιστα, ο μυλωνάς, για τη διασφάλιση της εχεμύθειας, είχε και τα τυχερά του.

Αναφορικά με το Κρίκελλο, λειτουργούσαν χάρη στα νερά του Κρικελλοπόταμου, ο μύλος του Χωριού, ο μύλος του Κατσιάρη και ο μύλος του Τσίρου. Υπήρχε κι ένας μικρός μύλος μέσα στο χωριό, το «Κουτσομύλι», που δούλευε με το νερό των βροχών και το νερό από τα «Σωληνάρια», από το φθινόπωρο ως και την άνοιξη, εποχές που αυτό δεν ήταν αναγκαίο για το πότισμα των κήπων των κατοίκων της κοινότητας. Το «Κουτσομύλι» εξυπηρετούσε μικρά αλέσματα. Τον μύλο αυτόν από το 1970 (ίσως και λίγο νωρίτερα) μέχρι περίπου το 1980 τον δούλευε ο μπάρμπα-Βαγγέλης ο Τραής.  

blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"

Υπόκλιση

 

Να ξεπεζεύει η φαντασία

για να υποκλιθεί στην όαση της γαλήνης

"Ευρυτάνας ιχνηλάτης"

"Κλέφτες, κι' Αντάρτες κι' Ασκητές πατέρες Ρουμελιώτες"

Εδώρθαν οι πατέρες μας και στήσανε λημέρια.

Από τα σπλάχνα, οι ρίζες μας, των κλεφταρματωλών.

Εδώρθαν. Μάζωξαν τη γη, με πόδια και με χέρια 

και τα καλύβια στέριωσαν, στα ύψη των γκρεμών.

Με γκλίτσα και με πέλεκα φωλιάσανε στα δάση,

με την αξίνα τη βαριά, στις σάρες γεωργοί.

Ρίγανη καίγαν στους βωμούς, ξύγκι στο εικονοστάσι 

κι είχαν τη Λευτεριά Θεά, στην πέτρινή τους γη.

Δρολάπια τους εβάρεσαν, ανεμικές και χιόνια.

Γιατρό το λύκο κάλεσαν να γλείψει την πληγή τους.

Από Βοριάδες και Νοτιές, γέμισαν τα πλεμόνια,

τον ήλιο από τα μαλλιά, κατέβασαν στη γη τους.

Βελούχια, Γκιώνες, Άγραφα, βαθιά ασπροποτάμια

τους είδαν, στα μουλάρια τους, μέσ' τις ανηφοριές,.

το καλαμπόκι φέρνοντας, στην πείνα τους τη λάμια,

ή απ' τα καραούλια τους, να ρίχνουν μπαταριές.

Σκάλισαν ίσιο το κορμί, σαν τα βουνά τους όμοιο 

και την αγριάδα τρύγησαν απ' τους ζοφούς γκρεμούς.

Και φκιάσανε και την ψυχή, στη λεβεντιά εγκώμιο

να θρέψεται μ' αντίλογους και με βαριούς θυμούς.

Σ' όλους τους δίσεχτους καιρούς, με τ' όπλο, στα τσοκάρια

και τη μπομπότα στον τροβά, με τις βαριές καπότες

του δίκιου, εσείς σταθήκατε τ' αλύγιστα δοκάρια,

Κλέφτες, κι' Αντάρτες κι' Ασκητές πατέρες Ρουμελιώτες.

(Ποίημα με τίτλο "Ρουμελιώτες πατέρες" του Βασίλη Αποστολόπουλου, από ένα παλιό "Ρουμελιώτικο Ημερολόγιο" του 1966 - ετήσια φιλολογική, ιστορική και λαογραφική έκδοση που διήθυνε ο Ευρυτάνας λόγιος Δημήτρης Σταμέλος).

blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"

Α Θ Α Ν Α Τ Ο Ι

 «Σε μάς ταμπούρια τα έργα μας, σε σάς τα κούφια λόγια.

Μείς το κλαδί της λευτεριάς, σείς το σκοινί του μπόγια.

Για σάς μια οργή αντριεύει μας, για μάς σάς τρώει μια φρίκη.

Γραφτό σας τύφλα και χαμός, γραφτό μας φως και νίκη!»

(....)

«Μα κ' εγώ πολεμιστής, αγωνιστής, κριτής και παλληκάρι 

μέσα μου κλείνω ένα Λαό - και υψώνω το κοντάρι»

(επιλεγμένοι στίχοι από ποίημα του Ευρυτάνα στην καταγωγή Ρήγα Γκόλφη, 1886-1958)

*****

Στη συνέχεια παραθέτουμε ένα ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ για τους 200 ΑΘΑΝΑΤΟΥΣ ΗΡΩΕΣ ΤΗΣ ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗΣ!

Η μουσική σύνθεση του τραγουδιού είναι από τον συμπατριώτη μας Λαστοβίτη γιατρό, λογοτέχνη και συνθέτη Γιάννη Τσιαντή

(με το παρακάτω συνοδευτικό σημείωμα του ιδίου):

«Σας παρουσιάζουμε με σεβασμό και χρέος ένα νέο τραγούδι που εξυμνεί εκείνο το ελεύθερο και αλύγιστο βλέμμα που προτάσσει ανάστημα, ήθος, αλήθεια και μεγαλείο ψυχής απέναντι σε κάθε βέβηλο και νοσηρό. 

Τίτλος τραγουδιού : “Η Φωτογραφία”

Ερμηνεία: Βασίλης Προδρόμου 

Μουσική: Γιάννης Τσιαντής

Στίχοι: Γιώργος Μιχελάκος 

Εμπνευσμένο από τις παραμερισμένες και καταχωνιασμένες ιστορικές φωτογραφίες που είδαν προσφάτως το φως της δημοσιότητας με τους διακόσιους Κομμουνιστές αγωνιστές που εκτελέστηκαν στον τοίχο του Σκοπευτηρίου της Καισαριανής. Μια συγκλονιστική και σπαραχτική πράξη ηρωισμού υπέρ της Ελευθερίας, που χαράζει στη μνήμη μας όχι μόνο δέος και δάκρυα περηφάνιας αλλά και το πανανθρώπινο χρέος ενός ομορφότερου και δικαιότερου κόσμου. 

“Το να ξεθάβεις τη ζωή δεν είναι μάταιο. Σαλπάρει με το κύμα και τον αγέρα. Όπως εκείνα τα ποιήματα του Ρίτσου που ήταν θαμμένα σε μπουκάλια στους λόφους της Μακρονήσου και μακρό ταξίδεψαν στα πελάγη και στα όρη. Όπως εκείνα τα ψιθυριστά τραγούδια, τα απαγορευμένα ρεμπέτικα και τα θεατρικά που παίχτηκαν σε εκείνα τα απόκρημνα όπου δεν ριζώνει ανθρώπινη ζωή παρά μονάχα ο Αγριανθός του Βράχου.

Μην φοβάσαι σιγή! Δεν σε ξεχνάμε. Δεν είσαι μόνη!

Τα ακούμε, τα τραγουδάμε και σήμερα σε όλα εκείνα τα στέκια που δεν λογούν στις κοσμικές λίστες της ματαιοδοξίας παρά στα υπόγεια ταβερνεία της «Σαββατόβραδου» ζωής μας.”

Κιθάρα: Βασίλης Προδρόμου

Μπουζούκι: Θοδωρής Πετρόπουλος

Μπαγλαμά: Γιάννης Τσιαντής

Τρομπέτα: Γιάννης Παναγιώτου

Ακορντεόν: Δημήτρης Γκίνης

Μπάσο: Μιχάλης Δάρμας

Τύμπανα: Κώστας Σπυράτος

Ηχογράφηση, Μίξη, Master: Θανάσης Γκίκας, Studio Mythos

Έκδοση: Περιοδικό & εκδόσεις Μετρονόμος

Υποκλίνομαι και ευχαριστώ από καρδιάς αυτή την τρομερή ομάδα μουσικών και συντελεστών.

Γιάννης Τσιαντής

ΥΓ (από "Ευρυτάνα ιχνηλάτη") : Δείτε παράλληλα και το ΑΦΙΕΡΩΜΑ μας για τον δικό μας αλησμόνητο Ευρυτάνα λαϊκό αγωνιστή Παναγιώτη Μουκανάκη που εκτελέστηκε στην Καισαριανή λίγες μόλις μέρες μετά τους 200, κρατώντας μία ανεπανάληπτη ηρωική στάση ενώπιον των δημίων του.

blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"

Τα Σελλά Ευρυτανίας (ματιές στο παρελθόν του χωριού)

Άποψη των Σελλών

"Η Μηλιά, με έδρα της Κοινότητας τα Σελλά. Παλαιότερα τα Σελλά είχαν περίπου τις 150 οικογένειες, ενώ η Μηλιά έφτανε τις 400 οικογένειες (....)"

Σελλά Ευρυτανίας

Η ιστορία του χωριού

Οι πρώτοι κάτοικοι

Το όνομα των πρώτων κατοίκων του χωριού ήταν «Χαϊδεμένος». Με το πέρασμα του χρόνου και ύστερα από πολλά περιστατικά ξεχώρισαν τέσσερες μεγάλες «φάρες», επεκράτησαν τέσσερα ονόματα ήτοι: Λαΐνης, Κοντογεώργος, Βλάχος και Μπάρλας. 

Το όνομα Λαΐνης επεκράτησε κυρίως από το μελαμψό χρώμα των μελών της οικογενείας, ή επειδή έφτιαχναν «λάϊνες» στάμνες. 

Το όνομα Κοντογεώργος δόθηκε γιατί κάποιος από τα αδέρφια της πρώτης οικογένειας που τον έλεγαν Γιώργο ήταν κοντός.

Το Βλάχος παρέμεινεν γιατί τα πρώτα μέλη της οικογένειας είχαν για κύρια ασχολία την κτηνοτροφία.

Το Μπάρλας πιθανόν να δόθηκε γιατί έλεγαν πολλά λόγια, ή γιατί κάποιος από την οικογένεια τους ήταν βραδύγλωσσος.

Επίσης κυριάρχησαν και μερικά άλλα ονόματα σε μικρότερη κλίμακα, όπως το όνομα Πεταρούδης. Το πρώτο τους όνομα ήταν Υφαντής, αλλά επειδή σε μια μέρα κάποιος από την οικογένεια πήγε από το χωρίο στο Μεσολόγγι με τα πόδια, σαν να επέταξε.

Επίσης το όνομα Μαργιώτης έμεινε από κάποιον που πήγε σώγαμπρος σε μια Μαριώ και τον φωνάζανε συνεχώς «ο άντρας της Μαργιώς» ενώ το αρχικό του όνομα ήταν Φλώρος. 

Το επώνυμο Τάσιος προήλθεν από κάποιον που τον έλεγαν στο μικρό του όνομα Τάσο.

Το χωριό στην Τουρκοκρατία:

Ο πρώτος από τους «Χαϊδεμένους», που ζούσε στην εποχή της Τουρκοκρατίας, είχε πάρα πολλά πρόβατα και επλήρωνε σαν χαράτσι στον Τούρκο πασά της περιοχής που τον έλεγαν Παλιομπούρσα, κάθε χρόνο ορισμένα πρόβατα.

Κάποτε λοιπόν ο Χαϊδεμένος χώρισε από το κοπάδι κάμποσα αρνιά-μανάρια, και είπε στα παιδιά που βοσκούσαν τα πρόβατα, να πουν στον πασά να μην πάρει από τα μανάρια που ξεχώρισε. Σε περίπτωση όμως που θα πάρει, να τον ρωτήσουν πότε θα ξανάρθει.

Ήρθε λοιπόν ο πασάς και χωρίς να ρωτήσει τους βοσκούς, πήρε από τα μανάρια. 

Την άλλη φορά, και πριν ακόμα πλησιάσει ο πασάς στο κοπάδι ο Χαϊδεμένος παραφύλαξε κάπου και με το καριοφίλι του τον σκότωσε, και από τότε το μέρος εκείνο που σκοτώθηκε ο πασάς ονομάστηκε «Παλιομπούρσα». 

Όταν όμως οι Τούρκοι στρατιώτες του πασά έμαθαν το συμβάν ξεκίνησαν για να κάψουν το χωριό αλλά μια γριά από τους Μπαρλαίους που τους είχε δει από μακριά να έρχονται, άρχισε και χόρευε. Και τραγουδούσε το παρακάτω συνθηματικό τραγούδι:

Κοπέλες και νυφάδες παρήτε τα μουλάρια 

και βγάτε στα Καμάρια 

(μία τοποθεσία έξω απ' το χωριό)

Οι Τούρκοι κατάλαβαν το σύνθημα της και φτάνοντας την έκαψαν ζωντανή μέσα στην πλατεία του χωριού. 

Μετά την απελευθέρωση, οι Τούρκοι φεύγοντας άφησαν συμφωνητικά «ταπιά» και κληροδοτούσαν την περιφέρεια του χωριού «τσιφλίκι» σε πολλούς και το μεγαλύτερο μέρος σε κάποιον Χατζόπουλο από το Καρπενήσι. 

Τελικά το 1920 το «τσιφλίκι» αυτό περιήλθε στην κυριότητα των κατοίκων κατόπιν αγοράς και σήμερα αποτελεί κτήμα τους.

Τα σπίτια 

Τα σπίτια ήσαν μονόπατα συνήθως και λίγα δίπατα και είχαν το τζάκι στη μέση για να πυρώνη παντού η φωτιά και πολλές φορές εχρησίμευε και για φωτισμό του σπιτιού.

Σ' αυτήν την γωνιά έψηναν το ψωμί και μαγείρευαν. Και καμιά φορά το έστρωναν και στο χορό γύρω από τη φωτιά.

Καίγανε συνήθως ξύλα κέδρινα για περισσότερο φως και για οικονομικότερα.

Έπιπλα, αντικείμενα κ.ά

Σκαμνί (ξύλινο χαμηλό κάθισμα), σεντούκι (ξύλινο καλοφτιαγμένο κιβώτιο για ρούχα), τσουκάλα (κανάτα χαλκοματένια), γαβάθα (πιάτο βαθύ πήλινο), κούτλας (καραβάνα χαλκοματένια με ουρά), τάσι (σουπιέρα χαλκοματένια), σαγάνι (πιάτο χαλκοματένιο), κακάβι με αρβάλι (κατσαρόλα με χερούλι συνήθως το κρεμούσαν από το πάτερο ξύλινο δοκάρι) σε μια κλειδέρα (κάτι σαν μπαστούνι ανάποδα τοποθετημένο), νταβάς (μικρό ταψάκι χαλκοματένιο), τέτζερης (κατσαρόλα χαλκοματένια), χλιάρια (κουτάλια), βαρέλα (μικρό βαρελάκι για νερό), τσίτσα (μικρή βαρέλα για κρασί), αμπάρι (κασόνι ξύλινο για όσπρια και σιτηρά), παγούρι (δοχείο μολυβένιο για ρακή), ταγάρι ντρουβάς (σακκούλι με φούντες), σοφράς (χαμηλό τραπέζι στρογγυλό), πλαστήρ (στρόγγυλο ξύλο επίπεδο για άνοιγμα φύλλων), κορίτα (σκάφη πλυσίματος φτιαγμένη από χοντρό ξύλο σκαμμένο), σκαφίδι (σκάφη για πλύσιμο), πριόβολος (τσακμάκι με στουρνάρι), πλακίδι (θηλυκό κοτόπουλο), καλαθίσματα (χαιρετισμός δια χειραψίας).

Τροφή 

Συνηθισμένη τροφή ήταν το χοιρινό κρέας (καπνισμένο), τσιγαρίθρες, λουκάνικα, όσπρια, μπομπότα, κοσμάρι, κουρκούτι, κατσαμάκι, τραχανάς, κότες, κατσίκια, αρνιά, γάλα τριψάνα, τυρί, βούτυρο, γιαούρτι, κλουτσοτύρι, μυζήθρα, ξυνόγαλα, μπερμπελόνια, χόρτα (λάχανα) του αγρού.

(Αποσπάσματα από άρθρο που γράφτηκε στα μέσα της δεκαετίας του '60 από τον τότε Δάσκαλο του χωριού Σελλών Ευρυτανίας κ. Μπαρτζώκα Γεώργιο - βασίστηκε δε σε μαρτυρίες κατοίκων.)

ΥΓ. Δείτε και το αφιέρωμα του "Ευρυτάνα ιχνηλάτη" για τη γειτονική Μηλιά και τον παλιό θρύλο της ( ΕΔΩ!)

blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"

Μην είναι αυτού η πατρίδα μου;

Έλατα γιγαντόκορμα που χαίρεστε τα ουράνια,

απ' τη στιγμή που του ίσκιου σας με δέχτηκεν η αγάπη,

το βλέμα μου αναγάλιασε και γιόρτασε η καρδιά μου,

τι βρήκα ανάμεσα σε σας μια γνώριμην αγκάλια.

Κάτι κρυφό και γκαρδιακό μας δένει εμάς - το νιώθω.

Όπου βρεθώ κι όπου σταθώ, λαχτάρα μου είναι πάντα 

στους τόπους σας τους αψηλούς ο νους μου να πλανιέται.

Μην είναι αυτού η πατρίδα μου; Μην είστε μου οι παπούδες;

{Ποίημα με τίτλο "Έλατα" του διαπρεπή λόγιου Ρήγα Γκόλφη (1886-1958) φιλολογικό ψευδώνυμο του Δημήτρη Δημητριάδη ο οποίος κατάγονταν, εκ του πατρός του, από το Καρπενήσι το οποίο λάτρευε και το ανέδειξε στο ποιητικό του έργο πολλές φορές}

blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"