Δευτέρα, 19 Απριλίου 2021

Σε ξένες στράτες


'Ενα εξαιρετικό αφιέρωμα στα "Παιδιά της Ανάγκης"

από την Κρικελιώτισσα "Ακευσώ"

για τους αναγνώστες του blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"


«Τάξε μανούλα μ’ τάματα

σ’ όλα τα μοναστήρια,

τάξε κερί στον Άη-Λια, 

φλωριά στην Άγια Λαύρα.

Να με φυλάει το φτωχό 

εδώ στα ξένα που 'μαι» 

(Δημοτικό Τραγούδι Ευρυτανίας)

-Πανάθεμά σε! Παντελή….Κλείστ’ τα τσαούλια σ’! Μου ξεσηκώνς το πιδί! Μου ‘ρθες  στο Σέλο, με τ’ ασπρόμαυρα σκαρπίνια σ’, το μπριγιατισμένο μαλλί σ’, το ξυρισμένο μστάκι, και μας μοστράρς τα ντόλαρς και τα πασπόρτια σ’! 

«Ο Αμερικάνος» παρφουμαρισμένος, με αέρα ξενόφερτης ξιπασιάς δεν είχε σταματημό.

Γέμισε η κάμαρη με λέξεις πρωτάκουστες… Απ’ το παραγώνι ο Νικόλας, 12 χρονών παλληκαράκι, σκάλιζε τη στάχτη, ζωγράφιζε πύργους, καράβια και τραίνα, πύρωνε το μέσα του με όνειρα να ταξιδέψει σ’ άγνωρα μέρη…

-Μάνα, θα φύγω! είπε ένα πρωί. Θα πα’ να βρω την τύχη μου!

Έταξε λαμπάδες ίσα με το μπόϊ της η μάνα, στον Άη-Λια. Παρακάλαγε, φοβέριζε… Για πρώτη φορά είδε την τρικυμία στην όψη του παιδιού της και ταράχτηκε.


Πήρε μια βαλιτσούλα, του ‘βαλε δυό αλλαξιές, ένα τραότσιολο να τον ζεσταίνει τις παγωμένες νύχτες και μια μαυροκαπνισμένη εικόνα του Προστάτη τους, του Άη-Νικόλα. Τον σταύρωσε, τον δίπλωσε με τις φτερούγες της καρδιάς της, τον ξεπροβόδισε με την ευχή: «Δεν έχ’ ου φτουχός , αλλ’ έχ’ ου Θεός! Να ‘βρεις άνθρωπου να σι πουνάει!».

Τη βρήκε το λιόγερμα, μαρμαρωμένη στο τρίστρατο να μοιρολογάει… Κράταγε το κεφάλι της μη και δραπετεύσουν τα συλλοϊκά της. Ξεστράτισαν οι θύμησες μαυροντυμένες και στήσανε κεντίδι στις ώρες που γέννησε τον  Νικόλα της,  στο γιούρτι και τον αφαλόκοψε μονάχη της. Στα ξενύχτια της πάνω απ’ το προσκεφάλι του. Στην άρνησή της στον Κοινοτάρχη, στα 1948, να τον στείλει στην παιδούπολη της Φρειδερίκης, στο Αγρίνιο, όπου της υπόσχονταν την ασφάλειά του και τη χορτασιά της πείνας του. Στην ανημπόρια της να τον στείλει στο Καρπενήσι να μάθει γράμματα. Έκλαιγε κι αναθεμάτιζε τη στιγμή που ξάνοιξε μουσαφιρλίκια στον «Γενίτσαρο», τον ντυμένο φράγκικα και πήρε τα μυαλά του γιού της. 

Ο Νικόλας της ροβόλαγε κατά το Κρίκελλο. Κλώτσαγε τις πέτρες λες και του φταίγανε αυτές για το φευγιό στ’ όνειρο. Τα γκριζοπράσινα μάτια του, ίδια με τα ελάτια του τόπου του, ξαπόσταιναν στις αγαπημένες του βουνοκορφές, τις στεφανωμένες με μπόρες και σύννεφα, στις νεροσυρμές της Τσαπατούνης,  στους βούραγκες του Κρικελλοπόταμου… Τα χαιρέταγε και τ’ απίθωνε βαθιά στα φυλλοκάρδια του, τα κρέμαγε κουρελάκια απ’ την ψυχή του εδώ κι εκεί να τα ξανανταμώσει,  σαν γύριζε απ’ τα ξένα. 

Έξι ώρες με τα πόδια έγραψε στις πατούσες του ιστορίες και παραμύθια που του ‘λεγε η μανιά του για τη γη τους. Στο Καρπενήσι, περίμεναν κι άλλα 25 παιδιά της Ανάγκης, με βλέμμα βουτηγμένο στο δάκρυ και στην ελπίδα.

Στην Αθήνα, τους έδωσαν τα χαρτιά για Νόμιμη Μετανάστευση, για ένα χρόνο με πληρωμένα τα εισιτήρια. Σκιαγμένα πουλιά στην αποβάθρα, φόρτωσαν τα μικράτα τους στις μυλόπετρες της ξενιτειάς. Στοιβάχτηκαν στο τελευταίο υπόγειο του πλοίου κοντά στις μηχανές. Ένα μήνα ταξίδι, με το μάτι κόκκινο απ’ την έγνοια, με την καρδιά μαύρη απ’ τον χωρισμό. 

Μαζεμένα παιδιά, μαντρωμένες ελπίδες, υποκινημένες από κυβερνήσεις που αναζητούσαν φτηνά εργατικά χέρια και κοινοποιούσαν στις 10-10-1950, μέσω Νομαρχίας Ευρυτανίας : «Εγκύκλιον περί μεταναστεύσεως εις Αμερικήν μέχρι 30-6-1951, 7.500 προσώπων τα οποία πληρούν τας ακολούθους προϋποθέσεις και παρακαλεί όπως η ανωτέρω εγκύκλιος αναγνωσθεί επί  τρεις συνεχείς Κυριακάς εις εκκλησίας και τοιχοκολληθή αντίγραφον ταύτης». 

Και ένα χρόνο μετά, στις 9-11-1951 με άλλη εγκύκλιο ενημέρωναν  ότι «το εν Αθήναις Αμερικανικό Προξενείον έπαυσε να δέχηται αιτήσεις προς μετανάστευσιν εις Ηνωμένας Πολιτείας».


Πήγε καλά το παιδομάζωμα! 

Οι προξενητάδες με τα «καθρεφτάκια και τις γυάλινες γιρλάντες τους», έκαναν τη δουλειά τους! 

Ερήμωσαν τα χωριά!

Φτερούγισαν νιόβγαλτα πεταρούδια, άμαθα στις άγριες, σκοτεινές ανεμονυχτιές της ξενιτιάς! 

Μακριά από της Μάνας την αγκαλιά, ριγμένα σε σκληρές δουλειές, σε διαταγές άγριες τ’ αφεντικού, σε συμφωνίες πως, αν λιποψυχήσουν πριν τον χρόνο της συναλλαγής, θα τους γύριζαν πίσω, θα πλήρωναν τα ίδια όλο το πήγαινε-έλα, με το χαρτί της απέλασης στο χέρι και τη στάμπα του αποτυχημένου στο κούτελο! Και τι θα ‘λεγαν στους συγχωριανούς, που είχαν επιστρατευτεί σε προσωπική εργασία για να φτιάξουν τους δρόμους, όχι για τους ίδιους, μα για τους Ομογενείς και τους Ξένους, που θα ‘ρχονταν στα χωριά, το 1951! Έπρεπε να μην ταλαιπωρήσουν τα ξενοπερπατημένα πόδια τους, να μην ταράξουν τη μέση τους, στα σκαμπανεβάσματα των ξεχαρβαλωμένων δρόμων, σύμφωνα με την εγκύκλιο της Νομαρχίας Ευρυτανίας :  «Από τρέχοντος μηνός Απριλίου ήρξατο το υπό της Α.Μ. του Βασιλέως καθορισθέν έτος του αποδήμου Ελληνισμού, και παραγγέλλει όπως λόγω της επισκέψεως πλείστων ομογενών παρίσταται ανάγκη να επισκευαστούν άπαντες οι κοινοτικοί δρόμοι δια την άνετον κυκλοφορίαν των εν λόγω μεταναστών».

Αποβίβασαν «τα ταξιδιάρικα χελιδόνια» τα ελπιδοφορτωμένα τους χρόνια στη Γη της Ελευθερίας, της χρυσής ευκαιρίας, του εύκολου πλουτισμού. Ζεύτηκαν στ’ αλώνια της εκμετάλλευσης,  χωρίς να ξέρουν τη γλώσσα, κρατώντας «γλειφιτζούρι» στο χέρι, τη δωρεάν διαμονή κι ένα πιάτο φαί στο μοναχικό δωμάτιο που πλήρωνε ο «Ευεργέτης-Αφέντης». 

Μοναδικός τους σύντροφος η Μνήμη,  οι ευχές των γονιών τους, η μαυροκαπνισμένη εικόνα, φυλαχτό τους πολύτιμο στις συμπληγάδες της μυριαναθεματισμένης ξενιτιάς και οι στίχοι του συμπατριώτη τους, Ζαχαρία Παπαντωνίου: 

«Σαν πήγε στην Αμερική, 

εγύριζεν ο νους του πίσω

καθημερινή και Κυριακή.


Σαν άρχιζε να γράψη γράμμα,

«καλή μου μάννα κι αδερφή», 

εκεί τον έπιανε το κλάμα.


Επέρασε καιρός πολύς,

στα ξένα ασπρίσαν τα μαλλιά του,

γυρίζει πίσω παραλής.


Τα πλούτη του είναι περισσά.

Έφερε γούνες και ρολόγια,

έχει τα δόντια του χρυσά


Πηγαίνει στο σπιτάκι ίσια.

Η μάννα του; Η αδερφή;

Είναι κι οι δυό στα κυπαρίσσια.


Ας ξαναζούσαν μια βραδιά

-κι ας ήτανε και στ’ όνειρό του-

Θάδινε ολάκερο το βιό του!»


Ήταν ένα διαλεχτό κείμενο από την "Ακευσώ" του Κρίκελλου

για τους αναγνώστες του blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"

Τρίτη, 13 Απριλίου 2021

Γεια σου χαρά σου Ρούμελη δουλεύτρα κι αμαζόνα

φωτο: Ευρυτανικές ομορφιές!


"Δεκάλογε της Λεβεντιάς! Τ΄ άγραφα και γραμμένα
μ΄αλέτρι πλάθεις και σφυρί, με λόγο και με πέννα,
στ΄ άρματα πρώτη, στου λαού τον ιερό αγώνα..."


Μέσα από μεγαλειώδεις ποιητικές εικόνες ξεπροβάλλει η λεβεντογέννα Ρούμελη και βέβαια σε πρώτο πλάνο το πιο λαμπρό της αστέρι η χιλιαγαπημένη μας Ευρυτανία! Ιχνηλατήσαμε το παρακάτω σπάνιο ποίημα από ένα παλιό "Ρουμελιώτικο ημερολόγιο" μισού και πλέον αιώνα (1967) το οποίο διήυθυνε ο μεγάλος Ευρυτάνας λόγιος Δημήτρης Σταμέλος. Το εν λόγω ποίημα το οποίο φέρει τον τίτλο "Ρούμελη" είναι του Βασίλη Αποστολόπουλου. 

Ιδού:
 

Της Ρωμιοσύνης ουρανέ και της αντρειάς Ελλάδα

που στην πετρένια χαίτη σου παιζογελούν τ΄ αστέρια
και σου κρατούν τον τσιάμικο, βουνοκορφές αράδα,
Γκιώνα, Βελούχι, Άγραφα, της κλεφτουριάς λημέρια.
Όλα ορθά, όλα στεριά, λεβέντικα, μεγάλα!
καρέλια μεσ' στις ποταμιές, γεφύρια στοιχειωμένα,
αγέρες που οργώνουνε με θύελλες τη Νιάλα
των Ευρυτάνων τα βουνά, μακριά την κυρα-Βγένα.
Κράβαρα! Και του Βραχωριού λαθραίο στα τσιμπούκια,
αλαταριές, βελάσματα, μουγγαλητά 'πο μπόρες,
διακονιαραίοι ακουμπιστοί σε πάνσοφα ματσούκια
και πέρα, οι ολόγυμνες του Βάλτου βελαώρες.
Ζυγοί, δερβένια, διάσελα, ταμπούρια, καραούλια,
φαράγγια μ' αφριστά νερά, πλαγιές, σπανά, στεφάνια,
χωριά που στέκουν στα γκρεμά, κλαρίνα και νταούλια,
σαρακατσάνες με ασκιά, με γκλίτσες και τσοκάνια.
Πηχτά ρουμάνια, σκοτεινά, τεζάκια με πριόνια,
μαλλίνες κατακόκκινες και τρίχινη καπότα, 
καλύβες, που στις στέγες τους, το λένε τα τριζόνια,
κι΄αχνοβολά κατάζεστη, σα λίρα, η μπομπότα.
Ξωκκλήσια πά στα σύρραχα και στις κορφές Αί-Λιάδες
μουλάρια στις κακόσκαλες, γραμμένα πανηγύρια,
γύφτοι που γλυκοπαίζουνε βιολιά και ταμπουράδες,
ασκηταριά στις ερημιές, στις διάβες μοναστήρια.
Αντίλαλοι και μπαταριές κι΄αρμάθες φυσεκλίκια
βροντούν στους ελατιάδες σου, παλληκαριάς τροπάρι.
Με το δικό σου το ψωμί ξανά τ΄αρματωλίκια
με τον υγιό σου κεφαλή και πρώτο παληκάρι.
Δεκάλογε της Λεβεντιάς! Τ΄ άγραφα και γραμμένα
μ΄αλέτρι πλάθεις και σφυρί, με λόγο και με πέννα,
στ΄ άρματα πρώτη, στου λαού τον ιερό αγώνα.
Γεια σου χαρά σου Ρούμελη δουλεύτρα κι αμαζόνα. 

Δευτέρα, 5 Απριλίου 2021

Τα βιβλία του μπάρμπα Φώντα


Ένα ηλιόλουστο μεσημέρι, την ώρα που ο ευεργέτης ήλιος υψώνεται με μεγαλοπρέπεια πάνω από τα αιώνια ελάτια χαρίζοντας τη διακριτική ζεστασιά του, βρέθηκα να περπατώ στα βουνά και τα μονοπάτια γύρω από το Κρίκελλο, το πανέμορφο και ιστορικό χωριό-στολίδι του τόπου μας (βλ. εδώ και εδώ).

Η αίσθηση στα ψηλά βουνά με τις ελατοσκέπαστες πλαγιές είναι μοναδική! Μια αληθινή ευλογία, πολύτιμη ζωογόνος ανάσα ελευθερίας σε μέρες μιάς ιδιότυπης και ύπουλης σκλαβιάς που πληγώνει την καθημερινότητά μας. Εκεί ψηλά, όμως, όλα τούτα εξασθενούν και οι δυσοίωνες σκέψεις απαλύνονται από την αύρα των ευρυτανικών ορέων.

Όσο περπατά κανείς, απολαμβάνοντας την πιο θεσπέσια μουσική, τις νότες από το θρόισμα του αέρα που περνά ανάμεσα απ΄ τις ελατοβελόνες μαζί με τα γλυκόηχα λαλήματα των πουλιών κι ανασαίνοντας τις ευωδιές από τη μητέρα φύση που παίρνει να αναγεννάται, τόσο γαληνεύει και αναπτερώνεται.

Μετά από κάμποση ώρα πεζοπορίας προσέγγισα τη δημοσιά. Στους Αγίους Θεοδώρους στάθηκα κει στην άκρη του δρόμου μπροστά σε ένα πετρόχτιστο ταπεινό καταφύγι, το προσκυνητάρι-τάμα του αείμνηστου μπάρμπα Φώντα Φλώρου (βλ. σχετικά

Σταμάτησα να ξαποστάσω. Μπήκα να ανάψω το καντήλι του γέροντα και βρέθηκα μπροστά σε μια εικόνα που με άφησε άναυδο.

Μια... λιλιπούτεια βιβλιοθήκη!!! Εκεί, ναι εκεί, μέσα στο προσκυνητάρι. Λίγα παλιά βιβλία περιποιημένα και προσεκτικά τοποθετημένα σε μια εσοχή του εσωτερικού τοιχίου εν είδει βιβλιοθήκης! 

Σου έδιναν μια αίσθηση φροντίδας και αγάπης παρά τα χρόνια που σίγουρα βάραιναν την ύπαρξή τους. Γεροντάκια κι αυτά! 

Εκ των υστέρων έμαθα ότι τα βιβλία τα είχε αφήσει εκεί η νύφη του εκλειπόντα γέροντα, η Αθανασία Φλώρου από το Κρίκελλο.

Κάθησα λίγο παραπέρα, δίπλα από έναν πεσμένο ελατίσιο κορμό κι άνοιξα το παγούρι μου. Μα πιότερο δροσίστηκα με το ξεφύλλισμα ενός από κείνα τα βιβλία που πήρα στα χέρια μου. Δερματόδετο με την χαρακτηριστική μυρωδιά της ποίησης να αναδύεται μέσα από τις παλιές κιτρινισμένες σελίδες του...

Ήταν του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη ενός ακόμη εμβληματικού ποιητή μας. (Ίσως λίγοι να γνωρίζουν τη βαθιά ευρυτανική καταγωγή του ως απόγονου των οπλαρχηγών Χρήστου και Μόσχου Βαλαώρα από το χωριό Βαλαώρα Ευρυτανίας - βλ. και εδώ).

Ξεδιάλεξα μια χούφτα στίχους, που άγγιξαν τις χορδές της ψυχής και την αειθαλή αγάπη για την μικρή ορεινή πατρίδα:

"Δε σ’ ελησμόνησα, γλυκιά, πολυβασανισμένη

πατρίδα μου, πανόρφανη. Μες στην καρδιά αναμμένη

βόσκει η αγάπη μου βαθιά τα έρμα σωθικά μου,

αφού δε βρίσκει τίποτε να κάψει ολόγυρά μου,

ανήμερη κι αχόρταγη μου τρώγει την ψυχή

κι εμέ γηράζει ανώφελα κι εκείνη πάντα ζει."

Προσεκτικά τοποθέτησα και πάλι το βιβλίο στη θέση του και συνέχισα το δρόμο μου με το δισάκι των συναισθημάτων πιο πλούσιο.  

Μπάρμπα Φώντα...

σε θυμούνται, σίγουρα σε θυμούνται, με σεβασμό και χρησιμότητα.

Και οι αγαπημένοι σου κι εμείς που διαβαίνουμε από τα μέρη σου και μας κρατάς συντροφιά με τα βιβλία σου στο δικό σου απάγκιο...




Πέμπτη, 1 Απριλίου 2021

Α Π Ο Κ Λ Ε Ι Σ Τ Ι Κ Ο Ν



Σήμερον τη 1η Απριλίου του σωτηρίου έτους 2021...


Του ανταποκριτού μας "Ευρυτάνα ιχνηλάτη" 


Ενθουσιασμός επικρατεί από εχθές απ' άκρη σ' άκρη στην Περιφερειακή Ενότητα Ευρυτανίας και ειδικότερα στον Δήμο Αγράφων μετά την κυβερνητική ανακοίνωση για άμεση ανέγερση Νοσοκομείου στον εν λόγω Δήμο.

Ήδη υπογράφηκε η σχετική απόφαση και απομένει μόνον η τυπική έγκριση από τις αρμόδιες υπηρεσίες με διαδικασίες "fast track" που αναμένεται να έχουν ολοκληρωθεί στις αρχές του 2060.

Πάνω από 40 ειδικότητες (μεταξύ αυτών και... καμιά δεκαριά ψυχίατροι) καθώς και 20 κλίνες ΜΕΘ, αναμένεται να στελεχώσουν/επανδρώσουν το νέο κτήριο-κόσμημα που θα ανεγερθεί στο Κερασοχώρι, έδρα του Δήμου Αγράφων.

Μετά τη φιλεύσπλαχνη κίνηση του καλού ποιμένα πρωθυπουργού μας, είναι βέβαιο ότι δεν θα γεννούν πλέον οι εγκυμονούσες Αγραφιωτοπούλες καθ' οδόν επάνω σε καρότσες αγροτικών, ούτε θα χάνουν τη ζωή τους ασθενούντες συμπατριώτες μας λόγω παρέλευσης πολλών ωρών μέχρι τη μεταφορά τους στο νοσοκομείο του Καρπενησίου το οποίο απέχει σε χρόνο από τα Άγραφα... όσο η Αθήνα από τη Λαμία!!!

Το εκπληκτικότερο όμως όλων, που καταδεικνύει και την τεράστια συμβολή του ιδιωτικού τομέα στην επενδυτική άνοιξη που επικρατεί στον τόπο μας, αποτελεί και το γεγονός της γενναίας συνεισφοράς της εναρέτου κοινοπραξίας "Ανεμοτενεκές ΑΕ" η οποία θα συνδράμει αποφασιστικά το μεγαλεπήβολο έργο με την κατασκευή υπόστεγου από ελενίτ για... χρήση υπαίθριας καντίνας.

Έτσι λοιπόν, ύστερα από... 21 αιώνες τα πολυθρύλητα Άγραφα θα αποκτήσουν ΚΑΙ  νοσοκομείο μετά ΚΑΙ την ασφαλτοστρωμένη Λεωφόρο Αγράφων που ήδη αποτελεί γεγονός.

Κατόπιν όλων τούτων δεν απομένει παρά να αναφωνήσωμεν ομοψυχούντες και έμπλεοι ενθουσιασμού:

"Ζήτω το Έθνος, η Πατρίς και... ο κακός μας ο καιρός"!!!

(Πρώτη τ' Απριλιού 2021)

Τετάρτη, 24 Μαρτίου 2021

Με χίλια ονόματα μια χάρη...





Οι αειθαλείς χτύποι της Καρδιάς των Επαναστατών συνεχίζουν να ακούγονται... Μαζί με τις θαρρετές δρασκελιές τους στα διάβα της Ιστορίας: 1821, 1944, 1949... βήματα από το σκοτάδι προς το φως, από την καταχνιά στην ξαστεριά!!! 

Αυτοί που τόλμησαν να σηκώσουν τα τιμημένα άρματα ζουν και θα ζουν όχι σε κάλπικες παρελάσεις υποκρισίας ούτε στα ένοχα σαλόνια της εξουσίας ή στα λαγούμια της σύγχρονης υποτέλειας και της εξάρτησης, αλλά στο Φως, εκεί όπου ο Λαός αγωνίζεται και μάχεται για το Δίκιο του σε έναν αέναο πόλεμο μέχρι να σπάσουν τα πολύχρονα δεσμά κάθε σκλαβιάς και να χαράξει η ελπιδοφόρα ημέρα της Λευτεριάς και της Ανεξαρτησίας σε μια νέα καλλίμορφη Ελλάδα, σε μια καινούργια δίκαιη κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση και καταπίεση, χωρίς τους σύγχρονους άρπαγες, τους ντόπιους "κοτζαμπάσηδες" και την ξένη "ακρίδα".  

Από τα Αδούλωτα-Απάτητα Άγραφα, από την Κλέφτικη, Κλαρίτικη και Ανταρτογέννα Ευρυτανία του Κατσαντώνη, του Καραϊσκάκη, του Τσιάκα, του Μπότσαρη, του Άρη, των ΕΛΑΣιτών και των Ανταρτών του ΔΣΕ, ένας αετός που σκίζει τους αιθέρες χωρίς να τον σκιάζει φοβέρα καμιά, φέρνει "το μήνυμα" μέσα από τους αιώνες...

"Αντάρτης-Κλέφτης-Παλικάρι, πάντα είν' ο ίδιος ο Λαός"!!! 


ΥΓ1. Η τελευταία φωτογραφία αφορά την Ευρυτανία μας και συγκεκριμένα το Λεύτερο Καρπενήσι εν έτει 1944. Πάρθηκε σχεδόν ένα χρόνο μετά την απελευθέρωσή του από τον ΕΛΑΣ και το διώξιμο των Ιταλών κατακτητών. Αναφέρεται στον εορτασμό της 25ης ΜΑΡΤΙΟΥ 1944 (!), στον πλάτανο της πλατείας του Καρπενησιού, τη στιγμή που βγάζει λόγο ο Κώστας Γαβριηλίδης. Εμπεριέχεται στο βιβλίο του αείμνηστου Ευρυτάνα αγωνιστή Γεωργούλα Μπέικου ("Η λαϊκή εξουσία στην Ελεύθερη Ελλάδα", Θεμέλιο 1979) που κοσμεί την προσωπική μας βιβλιοθήκη.

Στο κέντρο της φωτογραφίας ο Γιώργος Παπαδογούλας από τον Πλάτανο Κλειτσού, δικηγόρος στο Πρωτοδικείο Ευρυτανίας, μέλος της Επαρχιακής Επιτροπής ΕΑΜ Ευρυτανίας, εκλεγμένος -το 1943- δήμαρχος Καρπενησιού. Στα δεξιά του (από αριστερά στη φωτογραφία), ο διοικητής της ΧΙΙΙ Μεραρχίας του ΕΛΑΣ στρατηγός (με τη στολή) Δ. Ματσούκας-Οπούντιος. Στα αριστερά του δημάρχου, ο αντιστράτηγος ε.α. Γ. Καραμήτρος (με το ρεπούμπλικο), Πρόεδρος της Επιτροπής ΕΑΜ Στερεάς. Στο άκρο δεξιά της φωτογραφίας, ο παλαίμαχος αγωνιστής της Ρούμελης Τάκης Φίτσος, Γραμματέας της Επιτροπής ΕΑΜ Στερεάς.  

ΥΓ2. Ένα χρόνο νωρίτερα και συγκεκριμένα στις 24 Μαρτίου 1942, μια χούφτα λιανόπαιδα εκεί στο Καρπενήσι αποφάσισαν να γιορτάσουν υπό συνθήκες κατοχής την επέτειο της 25ης Μαρτίου 1821. Κάτω λοιπόν από τη μύτη των κατακτητών πήραν ένα σύρμα από αυτά που οι Ιταλοί είχαν αποκλείσει την πόλη του Καρπενησίου κι αφού έπλεξαν επάνω έναν κισσό που πήραν από το γυμνάσιο, μετατρέποντάς το σε στεφάνι, έσπευσαν με επικεφαλή το Δημοσθένη Τσακνιά να το καταθέσουν στην προτομή του Μάρκου Μπότσαρη στην κεντρική πλατεία μπροστά στα έκπληκτα μάτια των καραμπινιέρων. Ακολούθησαν βέβαια έρευνες και διώξεις...  

Αυτά τα Παιδιά της Αντίστασης και του Αγώνα ήταν τα εγγόνια του Κατσαντώνη και του Καραϊσκάκη, ήταν αυτά που τίμησαν το ηρωϊκό παρελθόν κάνοντας με αρετή και τόλμη πράξη στην εποχή τους το ευγενές όραμα : Λευτεριά- Ανεξαρτησία-Λαϊκή Κυριαρχία!

ΥΓ3. Δυο κόσμοι μια τιμή!

Προσκυνώ το αίμα σου Λαέ μου από το 1821 έως... 

"Ευρυτάνας ιχνηλάτης"

Παρασκευή, 19 Μαρτίου 2021

Του Μάρτη... (με την ευκαιρία της Εαρινής Ισημερίας)



Μια ανοιξιάτικη νότα από την Ευρυτάνισσα κυρά Λένη 

για τους αναγνώστες του blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"


Γειά σας αγαπητά μου παιδιά. Πρώτα απ΄ όλα θέλω να σας ευχηθώ υγεία, σωματική και ψυχική, σε αυτές τις δύσκολες μέρες που ζει όλη η ανθρωπότητα. Θα περάσει όμως κι αυτό, ας έχουμε θετική σκέψη.

Σιγά-σιγά αρχίζει να μας κλείνει το μάτι και η Άνοιξη και να μας φέρνει χαμόγελα αισιοδοξίας.

Θα σας μιλήσω λοιπόν για τον Μάρτη, τον πρώτο μήνα της Άνοιξης. 

Αργά-αργά αρχίζει το χορταράκι να φυτρώνει στην υγρή ακόμη γη και να παίρνει να πρασινίζει. Τα αγριολούλουδα στα μισά του Μάρτη δειλά και ντροπαλά αρχίζουν να φοράνε τα πολύχρωμα φορεματάκια τους. Πολλές φορές - κι αναλόγως βέβαια τον καιρό εδώ στα βουνά μας - αρχίζει και ο κούκος να λαλάει προετοιμάζοντας τον ερχομό της πιο όμορφης εποχής!

Έχει πολλά καλά αυτός ο μήνας. Έχει όμως και κάτι παραξενιές! Χωρίς λόγο τον βλέπεις να θυμώνει. Κι αρχίζει να αστράφτει και να μπουμπουνίζει (κάμποσες φορές χιονίζει κιόλας εδώ στην Ευρυτανία). Βρε τον Μάρτη, λες και τον... προσβάλαμε σε κάτι!!! Όμως αφού του περάσει και σα να θέλει να μας ζητήσει συγνώμη αρχίζει τις πονηριές του. Βγάζει ένα λαμπρό ήλιο! Και φέρνει κι ένα χλιαρό αεράκι. Κι έτσι μας κάνει να ξεχνάμε τις τρέλες του και εκεί που λέγαμε θυμωμένοι... "Μάρτης γδάρτης και κακός παλουκοκάφτης" να που του δίνουμε και συγχωροχάρτι!!!

Βέβαια η Φύση ξέρει πολύ καλύτερα! Γι΄ αυτό "αν ρίξει ο Μάρτης δυο νερά κι ο Απρίλης άλλο ένα, χαρά σε κείνο τον ζευγά που ΄χει πολλά σπαρμένα"!  

Μας φέρνει κι άλλα διαφορετικά καλούδια ο κυρ Μάρτης! Να, όπως οι Απόκριες, όταν αυτές πέφτουν μέσα στον Μάρτιο (όπως τυχαίνει πολύ συχνά)! Η χαρά των μικρών αλλά και των μεγάλων παιδιών με την Καθαρά Δευτέρα με τα μασκαρέματα, τα καρναβάλια και τους χαρταετούς!

Απ' την άλλη όμως ο Μάρτης... "σοβαρεύει"! Είναι, βλέπετε, και η μεγάλη νηστεία για τα Άγια Πάθη. Από εκεί βγήκε κι η παροιμία : "Λείπει ο Μάρτης από τη Σαρακοστή;"

Χέρι-χέρι με τον πρώτο μήνα της Άνοιξης πάνε και πολλές σημαντικές γιορτές και επέτειοι. Όπως για παράδειγμα η γιορτή της Γυναίκας, καθώς και η επέτειος του Κιλελέρ που ξεσηκώθηκε η αγροτιά για να μη ζει στη σκλαβιά των τσιφλικάδων.

Και φυσικά η 25η Μαρτίου με τον εορτασμό της Επανάστασης του 1821. Φέτος κλείνουν 200  χρόνια από τον ξεσηκωμό των ραγιάδων που κατάφεραν να πετάξουν τις αλυσίδες τους και έτσι να διδάξουν και εμάς να μην ανεχόμαστε το ραγιαδιλίκι.      

Σαν τώρα θυμάμαι, όταν ήμουν κι εγώ παιδί στο χωριό, το ποιηματάκι που με έβαλε ο δάσκαλος να πω : "Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη..."

Ταυτόχρονα ο Μάρτης φέρνει και την πολύ μεγάλη εορτή της Παναγίας, του Ευαγγελισμού. Μια κρυφή ταπεινή προσευχή στη Μητέρα όλων μας για την υγεία όλου του κόσμου. Για όλους τους ανθρώπους του πλανήτη, χωρίς χρώμα, φυλή και θρησκεία. Και τελευταία για εμάς τους ίδιους.

Αξέχαστη θα μου μείνει και η αγαπημένη μου μητέρα που μας έπλεκε βραχιολάκια με άσπρη και κόκκινη κλωστή την Πρωτομηνιά του Μάρτη για να μην μας καίει ο ανοιξιάτικος ήλιος.

Αυτός είναι ο Μάρτης. Ας ευχηθούμε να μας φτιάχνει τη διάθεση και να μας κάνει χαρούμενους.

Καλή Άνοιξη λοιπόν σε όλους! 


Από την Ευρυτάνισσα κυρά Λένη 

για τους αναγνώστες του blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"



Κυριακή, 14 Μαρτίου 2021

Διάλειμμα (επίκαιρον)



















ΥΓ. Σας χαρίζουμε τις παραπάνω... ομιλούσες εικόνες, μιας και στον "καιρό των μασκαράδων" εμείς επιμένουμε να χαμογελάμε, έστω και πικρά.


Τετάρτη, 10 Μαρτίου 2021

Η πλάνη της «εθνικής ενότητας» στην ΠΕΕΑ - μια αξιοσημείωτη κριτική από τον Γραμματέα του ΕΑΜ!

ΠΕΕΑ, Βίνιανη Ευρυτανίας 1944 - φωτο: Σπύρος Μελετζής

Στις 10 Μαρτίου 1944 συγκροτείται στη Βίνιανη της ανταρτομάνας Ευρυτανίας η ΠΕΕΑ, η περίφημη «Κυβέρνηση του Βουνού» (βλ. αφιέρωμα "Ευρυτάνα ιχνηλάτη"). Είναι το πρώτο λαϊκό κυβερνητικό σχήμα που έχει σαν στόχο αφενός να κατευθυνθεί περαιτέρω ο ένοπλος αγώνας προς την τελική νίκη και αφετέρου να συγκροτηθούν διοικητικά, με βάση την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, οι απελευθερωμένες από τον ΕΛΑΣ περιοχές. 

Έτσι έχουμε την πρώτη 5μελή προσωρινή σύνθεση της ΠΕΕΑ η οποία υφίσταται έως τις 18 Απριλίου του ίδιου έτους όπου και θα ανασχηματιστεί, με μια πολύ πιο πλατιά σύνθεση με την επιπλέον συμμετοχή αρκετών διαπρεπών προσωπικοτήτων της χώρας οι οποίοι στη συνέχεια θα διατελέσουν «γραμματείς» (υπουργοί) της  Κυβέρνησης του Βουνού.

Ο  αείμνηστος Θανάσης Χατζής, Γραμματέας του ΕΑΜ, μέσα από το σπάνιο εμβληματικό βιβλίο του με τίτλο: "Η νικηφόρα επανάσταση που χάθηκε" (Δωρικός) στέκεται έντονα κριτικά απέναντι στη μεταγενέστερη -τη δεύτερη και διευρυμένη- ΠΕΕΑ, η οποία εξαιτίας της συμμετοχής και του καθοδηγητικού ρόλου πολλών "αστικών στοιχείων" που την πλαισίωναν, ξεστράτιζε από τον αρχικό ιδρυτικό της σκοπό, έχανε, όπως τονίζει, τον επαναστατικό της προσανατολισμό και αναιρούσε τον λαϊκό-ταξικό χαρακτήρα της Κυβέρνησης του Βουνού μέσω της υιοθέτησης της λανθασμένης γραμμής της λεγόμενης Πανεθνικής Ενότητας που υπονόμευε την νικηφόρα προοπτική της Λαϊκής Επανάστασης!

Τα συμπεράσματα πλούσια, συνιστούν τροφή για σκέψη και βαθείς πολιτικούς προβληματισμούς για μία σημαντική περίοδο της νεότερης ιστορίας μας.

Η Ευρυτανία μας, πρώτη στον Αντιστασιακό Αγώνα, μάς προσφέρει για μια ακόμη φορά την... αφορμή!

Ιδού λοιπόν το επίμαχο απόσπασμα από το γραπτό του Θανάση Χατζή με λιτό, περιεκτικό και στοχευμένο λόγο:

=======================

"Μια σύγκριση: Δυνάμωσε άραγε το κίνημα με τη διεύρυνση της ΠΕΕΑ ; 

Μια απλή σύγκριση των Διαγγελμάτων της πρώτης και δεύτερης ΠΕΕΑ πείθει πως το εθνικολαϊκό κίνημα δεν δυνάμωσε με τη διεύρυνση του πολιτικού οργάνου της Ελεύθερης Ελλάδας αλλά αδυνάτισε.

Έχανε τον επαναστατικό του προσανατολισμό, παραιτούνταν από την επαναστατική κατάληψη της εξουσίας με απελευθέρωση της χώρας βασικά και αποκλειστικά από τις συσπειρωμένες γύρω από την ΠΕΕΑ εσωτερικές δυνάμεις, ενώ ταυτόχρονα έκανε ασταθή και αβέβαια την ίδια την ύπαρξη της Πολιτικής Επιτροπής.

Η πρώτη ΠΕΕΑ ήταν αγωνιστική, στηριγμένη στο λαό από τον οποίο αντλούσε την εξουσία και αναλάμβανε το χρέος να οδηγήσει τον αγώνα ως την τελική νίκη. Ήταν στη σύνθεση και το πρόγραμμά της καθαρά ε α μ ι κ ή  Κ υ β έ ρ ν η σ η της Ελεύθερης Ελλάδας, απόλυτα σύμφωνη με τους σκοπούς και την αποστολή που προβλεπόταν από το Ιδρυτικό του ΕΑΜ.

Η δεύτερη ΠΕΕΑ, ουσιαστικά δεν έβλεπε τον ευατό της σαν υπεύθυνο όργανο καθοδήγησης του αγώνα και άσκησης της εξουσίας, αλλά θεωρούσε πως συγκροτήθηκε αποκλειστικά και μόνο για να πραγματοποιήσει τη γενική ενότητα σε μια Πανεθνική Κυβέρνηση που θα λειτουργούσε με το Σύνταγμα του καθεστώτος της "Βασιλευομένης Δημοκρατίας"!

Τό ΚΚΕ καί τό ΕΑΜ έκαναν το σοβαρότατο λάθος νά δεχτούν την παραβίαση βασικών αρχών πού στάθηκαν κίνητρα συγκέντρωσης στις γραμμές τους και σκληρής και πολυαίμακτης πάλης του ελληνικού λαού. 

Οι σοβαρότερες και αποφασιστικότερες θέσεις στην ΠΕΕΑ είχαν δοθεί σε πρόσωπα που μέχρι τότε παρακολουθούσαν, ίσως με συμπάθεια αλλά χωρίς νά συμμετέχουν, τον εθνικολαϊκό αγώνα. Η καθοδήγηση του εθνικολαϊκού κινήματος είχε κάνει αυτοσκοπό την ενότητα. Πίστευε στην «εν­ότητα για την ενότητα». Τό πλέγμα αυτό είχε θαμπώσει τον πολιτικό της ορίζοντα. 

Δεν έβλεπε πως με την παραχώρηση καθοδηγητικών θέσεων σε αστικά, έστω και προοδευτικά στοιχεία, υπονομευόταν η πάλη του λαού και τορπιλίζονταν όλες οι προσπάθειες για το άνοιγμα του δρόμου προς τη πρόοδο και την αναγέννηση της χώρας, που μόνο με τη νίκη της λαϊκής Επανάστασης, κάτω από την ηγεσία της εργατικής τάξης και του ταξικού κόμματός της, μπορούσε να πραγματοποιηθεί.

Δεν είναι άσχετο το γεγονός ότι, ενώ η πρώτη ΠΕΕΑ δημιούργησε σάλο και κατακραυγή στους πλουτοκρατικούς κύκλους και την ντόπια και ξένη αντίδραση, η υποδοχή της δεύτερης ΠΕΕΑ έγινε με κάποια ανακούφιση και αισιοδοξία, τόσο από τις ηγεσίες των αστικών κομμάτων όσο και από τους Άγγλους και την Κυβέρνηση του Καΐρου. Υπολόγιζαν πως μ’ αυ­τούς πιο εύκολα θα εύρισκαν κοινή γλώσσα. Και δεν έπεφταν έξω στους υπολογισμούς τους."


Κυριακή, 7 Μαρτίου 2021

Άνθος αρούρης

φωτο: προσωπική εργασία στο Κρίκελλο Ευρυτανίας, δεκαετία ΄50-΄60


Ένα αφιέρωμα τιμής "στη Γυναίκα, το άλλο μισό του ουρανού"

 από την  Κρικελλιώτισσα "Ακευσώ" 

για τους αναγνώστες του blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"


«Ιδού, αυτές οι γυναίκες φέρνονται θαυμαστά. Αυτές είναι μεγαλόψυχες και λένε ότι μαθαίνουν από μας…. Εμείς λοιπόν μπορούμε να μάθουμε απ’ αυτές και να τις λατρεύουμε έως την ύστερη ώρα» (Διονύσιος Σολωμός) 

Πλήθαιναν τα βάσανα του κόσμου. Γύρισαν οι γυναίκες, το 1950, στο χωριό τους το Κρίκελλο. Δυό χρόνια αυτοεξόριστες στον κάμπο, να σώσουν τα βλαστάρια τους απ’ τ΄ αστροπελέκια του πολέμου. 

Βρήκαν σπίτια καμένα. Αναμέρισαν απ’ τα κατώφλια αγκάθια και ξερόχορτα. Ξεχέρσωσαν τη γη. Ξαράχνιασαν τα ξωκκλήσια. Κοιλοπόνεσαν στα λόγγια και στ’  αλώνια. Γέννησαν δίπλα σε θημωνιές. Πέτρωσαν τον πόνο, αντροπάλεψαν μ’ ασπίδες «ομφαλόεσσες» τις πίκρες των θυγατέρων τους. Μαντάλωσαν τα βάσανά τους,  σ’ αμπάρια δρύινα μαζί με τη σοδειά. Ρίχτηκαν στου Καιρού τα ηλιοβρόχια. 

Απ’ τα φτωχοκάλυβα στα κήπια, απ’ τη Μεσαμπελιά κείθε στ’  Ανήλια,  να προσέχουν τα γιδοπρόβατα μην ξεστρατίσουν σε ξένα χωράφια, και τους ρίξει πρόστιμο ο αγροφύλακας.Τους έφτανε το μερτικό τους στην αντιμισθία του:  «70 οκάδας σίτου ή αραβοσίτου ή σικάλεως, δια τους μήνας Ιανουάριον, Φεβρουάριον, Νοέμβριον και  Δεκέμβριον, μηνιαίως, και δια τους υπολοίπους επτά μήνας προς 100 οκάδας.»

Από τα κόπια τους είχαν να δίνουν και την αντιμισθίαν των υδρονομέων: «Πέντε (5) οκάδας σίτου ή αραβοσίτου ή σικάλεως κατά αρδευόμενον στρέμμα, εισπραχθησομένου παρά των ιδίων, των ιδιοκτητών υποχρεουμένων εις την καταβολήν του δικαιώματός των μετά το πρώτο πότισμα και εις την αρχήν του δευτέρου τοιούτου, άλλως οι υδρονομείς θα αρνούνται την χορήγησιν του ύδατος εις τους δυστροπούντας την πληρωμήν.»

Καθήκοντα και υποχρεώσεις σ’ ένα Κράτος που έμπαζε από παντού.

Τις Κυριακές έπαιρναν κασμάδες, φτυάρια, κοσιές, κι άνοιγαν μονοπάτια, ανάμεσα από κέδρους κι ελάτια, καθάριζαν τα νεραύλακα, βόηθαγαν τους άντρες τους σε έργα κοινοτικά. 

Η απόφαση του Κοινοτικού Συμβουλίου εκτελεστέα: 


«Εν……….σήμερον, την 20ην του Μηνός Ιουλίου του έτους 1951, αποφαίνεται: 

Επιβάλλει 10 ημερών προσωπικής εργασίας εις πάντας τους εγκατεστημένους άρρενας κατοίκους της κοινότητος, από ηλικίας 18-60 ετών διά την εκτέλεσιν διαφόρων κοινοτικών έργων, κατά το έτος 1951-52. Επιβάλλει και επί των υπό των κατοίκων κατεχομένων φορτηγών κτηνών, δύο ημερών εργασίας. Ομοίως προσδιορίζει το αντίτιμον εργασίας δια τους μη προσερχομένους να εργασθώσιν, εις δραχμάς 20.000 δι’ εκάστην ημέραν εργασίας.»

Μεγαλωμένες οι γυναίκες στον αέρα της Ανάγκης, ξόρκιζαν τη μαυρίλα του πολέμου και αναθεμάτιζαν τους υπαίτιους. Άσπριζε τρίχα-τρίχα ο χρόνος τα μαλλιά τους, έσκαβε ρυτίδα-ρυτίδα τα πρόσωπα. Κι αυτές, στητές κι ολόρθες, να ξεγεννούν τα κορίτσια τους, να ταχταρίζουν τα εγγόνια τους, να γεροκομάνε γονιούς και πεθερικά, μέσα σε δυό καμαρούλες…

Αργά τα μεσάνυχτα άπλωναν τα κόκκαλά τους στη στρωμνή, τη φτιαγμένη με καλαμποκόφυλλα, ξεφόρτωναν την κούραση της μέρας και στιχοπλέκανε στο ημερολόγιο της Ζωής, χαρές και λύπες, μέχρι να τις ξαναπάρουν ζαλίγκα το ξημέρωμα.

Ο φωτογράφος του χωριού πάγωσε στη Στιγμή τις Μορφές τους, τρυφερές, βασανισμένες, πεισματάρες, αδιαφέντευτες.Όποιο μπαούλο προγονικό άνοιγες, κάποια φωτογραφία του Χθες, θόλωνε το βλέμμα, ζωντάνευε τη Λήθη.

Μάτια που κληρονόμησαν Υπομονή και κληροδότησαν Περηφάνεια. Χέρια που σφιχτοδέθηκαν στο φτυάρι. Μαντήλες που «κουκούλωσαν» τα νιάτα τους, που κεφαλόδεσαν τα ονείρατά τους. Καθάρια βλέμματα, αρχαϊκό μειδίαμα στα χείλη, σώματα σμιλεμένα να πατάνε στη Μάνα Γη, ντυμένα Αξιοπρέπεια, με τις ποδιές της νοικοκυροσύνης, και μ’ ένα στολίδι νιόφερτο στο χέρι τους απ’ τον ξενιτεμένο τους.

Συνοδοιπόρισσες αψιμμυθίωτες, λεύτερες, από δώρα-παροχές κέντρων αδυνατίσματος, οίκων ομορφιάς, για «σπατουλορθομαρμάρωση» με πομάδες, κρέμες καταπραϋντικές, αντιρυτιδικές, επανορθωτικές, με πούδρες ροζ, μπρονζέ, με αιθέρια έλαια, με …..

Πάνω απ’ τα σύννεφα του Μάρτη, ακούγονται νανουρίσματα, υμέναιοι, ερωτικά τραγούδια, μοιρολόγια. Βήματα από Εύες και Κασσιανές, Πηνελόπες και Κλυταιμνήστρες, Εκάβες και Λυσιστράτες, Ασπασίες και Ευδοκίες, Μαριγούλες και Γιωργίτσες…. Ζητιάνες της Αγάπης κι Αρχόντισσες της Μοναξιάς, Μούσες των Ποιητών. Γυναίκες ανθοστόλιστες σαν την Άνοιξη, κορφολογημένες σαν κεραυνοχτυπημένο δεντρί.

Γυναίκες που δούλεψαν για τον ξεσκλαβωμό τους, έκαψαν μέσα τους πρώτο: «το τριπλό ξόανο που τους δούλους κάνει. Συνήθεια. Κέρδος. Πρόληψη.» (Κωστής Παλαμάς) 


Ήταν ένα διαλεχτό κείμενο της "Ακευσούς" από το Κρίκελλο

χαρισμένο στους αναγνώστες του blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"

Δευτέρα, 1 Μαρτίου 2021

Αρχόντισσα, εξακοσίων χρόνων!

Στην Ανταρτομάνα Γη του Κρίκελλου, Κυρά!

Από την Κρικελλιώτισσα "Ακευσώ"

για τους αναγνώστες του blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"

Ανυπόταχτη, αιώνες ανεμοδέρνεται με τον Χρόνο σ’ ένα ένθεο, διονυσιακό αγκάλιασμα Ζωής και Ξολοθρεμού.

«Τα μάτια» των φύλλων της Καστανιάς είδαν και χάραξαν πολλά στις περγαμηνές της Μνήμης της για το χωριό, που ρίζωσε γύρω απ’ τα Σωληνάρια, μεγαλούργησε, πρωτοστάτησε σ’ όλους τους Αγώνες, πληρώνοντας βαρύ, δυσβάσταχτο φόρο αίματος.

Μέτραγε τους Κρικελλιώτες, σαν πέρναγαν αχάραγο, με το τσαπόφκιαρο στον ώμο, τις κόφτρες και τους κασμάδες στα φορτιάρικα, για να ζυμώσουν τον ιδρώτα τους στα ψωμοτόπια. Τους έραινε με κάστανα, σαν τους άκουγε να της τραγουδάνε:

«Το κάστανο θέλει κρασί και το καρύδι μέλι

και το κορίτσι φίλημα,  πουρνό και μεσημέρι»

Τους έστρωνε τον ίσκιο της  να ξεκουραστούν, πριν πάρουν την ανηφόρα τις Κυριακές για ν’ ανοίξουν στα 1932, τον δρόμο που θα τους ένωνε με την πρωτεύουσα. Χαιρόταν μαζί τους, σαν έμπαινε στην πλατεία,  πανηγυρικά,  το πρώτο αυτοκίνητο, στις 19  τ’ Αλωνάρη του 1933.

Στράγγιζε στα σωθικά της τα κλάματα των μανάδων, καθώς στρίμωχναν τις ευχές τους στις ξύλινες βαλιτσούλες των πρωτόχνουδων αγοριών τους και τα ξεπροβόδιζαν στο ξενοπαραδαρμένο Άγνωστο, χώνοντας στις τσέπες τους δυο χουφτούλες κάστανα για το ταξίδι. Στοίχειωνε το κορμί της απ’ το μουρμούρισμα του γονιού πως θα ‘ταν για το καλό τους το φευγιό. Τους «φωτογράφιζε» να κουνάνε το μαντήλι σ’ ένα καραβάνι όνειρα,  έξω απ’ το λιόφωτο Κρίκελλο. Να πετρώνουν τη ματιά τους, στο έμπα του χωριού, προσμένοντας ένα γράμμα, ένα σημάδι απ’ τους  ξενιτεμένους τους, ένα νεύμα τους πως δεν πήγε χαμένος τόσος δρόμος.

Μοιρολόγαγε, κάθε που έβλεπε λήσταρχους, μπουλουκτζήδες, να διαγουμίζουν νοικοκυριά. Στρατιώτες να γυρίζουν μισεροί απ’ το Μέτωπο. Κάποιων τα ονόματα σκαλίστηκαν στο Ηρώο. Κάποιων θάφτηκαν και ξεχάστηκαν στα χαρακώματα, στα βουνά και στα φαράγγια.

Ξεθάρρευε, κάθε που χαιρέταγε Αντάρτες, με «ανεμόεν και υψιπετές» το φρόνημα, να πολεμάνε για τη Λευτεριά.

Της κόπηκε η ανάσα απ’ τον πολύ καπνό που μαύρισε τον ουρανό, όταν οι φασίστες του Γ’ Ράιχ παρέδωσαν στο έλεος της φωτιάς 280 σπίτια. Μάζευε τις αφέγγαρες νύχτες τους αναστεναγμούς για καμένα όνειρα, για χαροκαμένες ζωές.

Απόμεινε μονάχη, φύλακας-άγγελος των ορφανεμένων σπιτιών,  στα 1948. Σκόρπισαν οι κάτοικοι στα καμποχώρια να μην τους αφανίσει ο εμφύλιος σπαραγμός. Γύρισαν,  ύστερα από δυο χρόνια, για ν’ αναστήσουν τη γη τους, να ξαναράψουν τις ζωές τους, ρελιάζοντάς τες ανάλογα με τα τερτίπια και τα φιρμάνια της εκάστοτε Αρχής.

Ξανάγινε η ακουμπίστρα των ερωτευμένων, το ξανάσασμα των τσελιγκάδων, σαν την χαιρέταγαν κάθε Άνοιξη για να πάνε στ’ Αγκάθι, στα Κουμάσια, στην Παθούλα….

Βουβός μάρτυρας,  όλη της τη ζωή, στο αλεθοκουβεντολόϊ της γειτονιάς. Στις εξομολογήσεις ανήκουστων κουτσοκέφαλων, στ’ ανείπωτα κεντήματα στον αργαλειό της γλώσσας, στις μυριόστομες ευχές για ευγονία και ευζωία, στις καθημερινές κατάρες για τα ξένα κοττερά στους κήπους:  

«Μωρή, σεις, τρελλοξούδες!

Μωρή, ξιφοστλιάρες!

Μωρή, δεν ντρέπεστε να πατείτε το χορταράκι, να μου κόβετε τα βλασταράκια μου! …»

Μετράει σήμερα στους κύκλους του κορμιού της τα χρόνια του 21ου αιώνα. Μετράει τα σαράντα σπίτια που καπνίζουν και μπολιάζει τους χυμούς της με σαράντα σταγόνες παράτασης της δικής της ζωής.

Περιμένει το καλοκαίρι να σωριάσει στο χιλιόχρονο κουφαλοκαθιστικό της, γέλια, τραγούδια, χαρές, γλέντια, όρκους….

Κι εγώ καθισμένη στα ριζά της «θέλω ν’ αναρριχηθώ εις το πελώριο στέλεχος, το αδρόν και αμαυρόν, ν’ αναβώ εις το σταύρωμα των κλάδων της, να υψωθώ εις τους ακραίμονας. Κι αν δε μ’ εδέχετο, και αν με απέβαλλεν από το σώμα της και με έρριπτε κάτω, ας έπιπτον να κυλιστώ εις την χλόην της, να στεγασθώ υπό την σκιάν της, υπό τα αετώματα των κλάδων της.» (Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης)


Ήταν ένα  διαλεχτό κείμενο από την "Ακευσώ" του Κρίκελλου

για το blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης" και τους αναγνώστες του

Τετάρτη, 24 Φεβρουαρίου 2021

Αλληλένδετα


Η Γη είναι το σώμα μας.

Η Ελευθερία είναι η αναπνοή μας.

Δεν νοείται Αρμονία χωρίς αυτά να είναι απόλυτα δεμένα μεταξύ τους!


ΥΓ: Ο συλλογικός αγώνας για Γη και Ελευθερία συνεχίζεται...


"Ευρυτάνας ιχνηλάτης"


Κυριακή, 14 Φεβρουαρίου 2021

Η εποχή δημιουργεί τους ήρωες και όχι οι ήρωες την εποχή (με αφορμή ένα γράμμα)

 


Άρθρο του συμπατριώτη μας Γιώργου Γκούβα

στο blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"


Ένας έμπιστος τηλεγραφητής


Στο σχεδιασμό της μάχης για την κατάληψη του Καρπενησίου το 1949 από το Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας, η διακοπή των τηλεπικοινωνιών της πόλης πριν την έναρξη της επίθεσης ήταν αναπόφευκτη για την καθυστέρηση της ενημέρωσης των μοναρχοφασιστών. Το πρώτο βράδυ από την δεκαπενθήμερης διάρκειας λαϊκής δημοκρατίας Καρπενησίου, έπρεπε να αποκατασταθούν οι τηλεπικοινωνίες. Ένας έμπιστος τηλεγραφητής, συνοδεία ανταρτών του ΔΣΕ, ανέλαβε την αποκατάσταση των καλωδίων που είχαν κοπεί σε συγκεκριμένα σημεία. Το περπάτημα στα βουνά πέριξ της πόλης του Καρπενησίου δύσκολο, εξαιτίας της σφοδρής κακοκαιρίας που συνόδευε στρατηγικά την επίθεση από βορά του ΔΣΕ στην πόλη.

Το χιόνι «ισιώνει» το έδαφος και το μονοπάτι γίνεται αδιάβατο ακόμη και γι’ αυτούς που το γνωρίζουν. Το πόδι πρέπει να σηκωθεί πιο ψηλά για να ολοκληρωθεί ο βηματισμός. Όλα γίνονται πιο δύσκολα.

  • -Χαράλαμπε πιο γρήγορα
  • -Δεν μπορώ πιο γρήγορα
  • -Πιο γρήγορα
  • -Δε γίνεται

«Με πιάνει ο ένας από το ένα μπράτσο, ο άλλος από το άλλο, με σηκώνουν, και με μεγάλες δρασκελιές και γρήγορο βηματισμό φτάσαμε στα σημεία που ήταν κομμένα τα καλώδια. Πως έβλεπαν που να πατήσουν δεν ξέρω.»

Τα παραπάνω είναι η αφήγηση ενός από τους γιούς του τηλεγραφητή στο γιό του, όπως αποτυπώθηκαν στο παιδικό μυαλουδάκι του αντί για παραμύθια, κι όπως επαναλήφθηκαν κατ’ απαίτηση του εγγονού στην εφηβεία. Στις αφηγήσεις περιλαμβανόταν και το γεγονός ότι όταν έπρεπε να σταλεί τηλεγράφημα από τον ΕΛΑΣ ή το ΔΣΕ, έπρεπε στα τηλεγραφεία να είναι έμπιστοι τηλεγραφητές για την αποστολή και τη λήψη του.

Σε ό,τι ιστορικό βιβλίο έπεφτε στα χέρια μου έκτοτε, έψαχνα να βρω ένα όνομα τηλεγραφητή. Διάβαζα «στάλθηκε τηλεγράφημα από το Καρπενήσι» και ήμουν σίγουρος ότι το έστειλε ο παππούς μου. Ούτε το όνομα λήψης του τηλεγραφήματος έτυχε να συναντήσω ποτέ. Όπως τόσα και τόσα άλλα ονόματα αγωνιστών.

Ο παππούς μου ήταν γραμματιζούμενος, καλλιγράφος, απόφοιτος Σχολαρχείου. Ήταν αυτός, που σύμφωνα με τα λεγόμενα του ανιψιού του Βασίλη, διάβαζε στην οικογένεια τα νέα και ό,τι άλλο χρειαζόταν. Ξαδέρφια με τον πρωταντάρτη «Καπετάν’ Καπλάνη». Φαντάρος του έλαχε το ταξίδι με τα πόδια στη Μικρά Ασία με τη γνωστή κατάληξη.

Δημόσιος υπάλληλος, πατέρας 8 παιδιών, με μεγάλη δυσκολία τα έβγαζε πέρα. Και δεν έφταναν οι δυσκολίες, είχε και τον καθημερινό έλεγχο των χωροφυλάκων, που έπιαναν τα παιδιά του στο δρόμο και τα ρωτάγανε μήπως και βγάλουνε λαβράκι: "τον Καπετάν Καπλάνη τί τον έχεις;", καλά δασκαλεμένα όμως αυτά απαντούσανε "δεν τον ξέρουμε". Στον Αϊ Δημήτρη κοντά ήταν το μπλόκο κάθε μέρα.

Τα βάσανα βέβαια δεν είχαν τελειωμό. Από τα οχτώ παιδιά του έχασε τα δύο στην κατοχή. Τη Σοφία από τύφο. Τη Ρηνούλα (Ειρήνη), την μικρότερη, από τις κακουχίες. Ο μεγαλύτερος γιός του, ο Βασίλης, έκανε ένα διάστημα στο ΔΣΕ, Γενάρη – Φλεβάρη του ‘49. Ήταν 16 χρονών όταν ανέβηκε στο βουνό με τούς αντάρτες. Από τότε το Βασίλη τον χαρακτηρίσανε κομμουνιστή. Κατάφερε τη δεκαετία του ’60 να φύγει από το Καρπενήσι και να προκόψει στη μεγαλούπολη.

Το τηλεγραφείο ήταν κάτω από το γραφείο του νομάρχη. Όταν μια μέρα προς τα τέλη του εμφυλίου μια ριπή πολυβόλου τρύπησε το πάτωμα του νομάρχη και καρφώθηκαν οι σφαίρες στο γραφείο του, ανέβηκε στο νομάρχη να διαμαρτυρηθεί για τις συνθήκες εργασίας.

Το σπίτι ήτανε πάνω από τα παλιά τα ΚΤΕΛ. Εκεί απέναντι από τα ΚΤΕΛ υπήρχε σκοπιά του κυβερνητικού στρατού. Κάθε βράδυ γυρνώντας από το καφενείο, μια ριπή αυτομάτου έσπαγε την ησυχία του σκοταδιού.

  • -Αλτ, τις ει;
  • -Ο Χαράλαμπος είμαι!
  • -Ποιος Χαράλαμπος;

Κάθε βράδυ…


Το γράμμα


Ο Χαράλαμπος Γκούβας είχε δύο μπατσανάκηδες μετανάστες στον Παναμά το 1947. Οι γυναίκες τους ήταν από το Κλαψί, πλούσιο χωριό με εύφορα χωράφια δίπλα από τον Καρπενησιώτη ποταμό. Ο ένας ήταν ήρωας του μετώπου στην Αλβανία. Η επικοινωνία γραπτή. Τα γράμματα θέλανε καράβι για να φτάσουνε. Αργούσαν.

Όταν τα τηλεγραφεία καταργήθηκαν τους δόθηκε το δικαίωμα της επιλογής: Ταχυδρομείο ή τηλεφωνία. Διάλεξε ταχυδρομείο. Ο πατέρας ενός φίλου -εν ζωή συνταξιούχος ταχυδρόμος- τον πρόλαβε στο ταχυδρομείο. «Ο πιο ήσυχος, ο πιο καλός άνθρωπος που έχω γνωρίσει ήταν ο παππούς σου ο Χαράλαμπος» μου είπε.

Πέθανε σε ηλικία 52 χρόνων το 1953. Πριν από μερικά χρόνια με πήρε τηλέφωνο μια ξαδέρφη μου και μου έδωσε μια φωτοτυπία από ένα γράμμα. Της το είχε δώσει μια θεία μας.

Σαν ελάχιστο φόρο τιμής σε όλους τους φιλήσυχους οικογενειάρχες που δε γίνανε «κυρ παντελήδες», αλλά ενεργά στρατεύθηκαν στην πλευρά των συμφερόντων του λαού μας.

Ευχαριστώ τον  «Ευρυτάνα ιχνηλάτη» για τη φιλοξενία και την ευκαιρία που μου έδωσε να αναφέρω το όνομα ενός από τους τηλεγραφητές.

«Απολαύστε» την ιστορία του λαού μας εν έτει 1947 μέσα από τις λέξεις του παππού μου προς τον μπατσανάκη του στον Παναμά.




Καρπενήσιον τη 4 Σ/βρίου 1947

Αγαπητέ μου μπατσιανάκη Κώστα χαίρε. Έλαβον το γράμμα σου και εχάρην πάρα πολύ όπου είστε καλά καθώς και ημείς είμεθα ακόμη μόνον ζωντανοί. Μάθε ότι προ ημερών ήλθεν εδώ και η μητέρα σου και είναι καλά. Οι άλλοι γερόντοι και όλοι όσοι είναι στο χωριό την έχουν πολύ άσχημα ούτε μπορούμε να έλθωμεν εις επικοινωνίαν. Τι θα απογίνουν δεν ξεύρω. Διότι επροτίμησαν να καθίσουν να μη χάσουν τα προϊόντα τους και τώρα κινδυνεύουν τα κεφάλια τους. Υποφέρουν από πολλά πράγματα ενώ αν ήρχοντο εδώ θα ήσαν διαφορετικότερα τα πράγματα και θα είμεθα όλοι μαζί. Η Ευανθία τους είπε να έλθουν εδώ αλλά ο γέρος δεν ηθέλησε. Το γράμμα σου αγαπητέ Κώστα άργησα να το λάβω ελλείψει συγκοινωνίας και τώρα που σου γράφω δεν ξέρω πότε θα φύγει από εδώ. 

Ο Γέρος σου φκιάνει το μαγαζί αλλά φοβισμένος είναι, εν πάσει περιπτώσει τώρα πλησιάζει να το τελειώσει. Τι άλλο να σου γράψω βροχές μόνον (;) άρχισαν και δια χειμώνα δεν έχει κανένας απολύτως καμμίαν προμήθειαν. Εκτός των άλλων δεν έχει βάλει κανένας ούτε ένα ξύλο για τον χειμώνα δεν δυνάμεθα να βγούμε έξω. Τώρα μόνον εις την ελπίδα της καλυτερεύσεως της καταστάσεως στηριζόμεθα και ο θεός βοηθός. 

Δεν μπορώ να σου γράψω καλά διότι τρέμουν τα χέρια μου από τις στενοχώριες και τα βάσανα, φαγητό σχεδόν δεν τρώγω τίποτε μόνο πίνω κάνα ούζο και το μεσημέρι και το βράδυ και έτσι κατορθώνομεν να κοιμηθούμε λίγο, αλλιώς θα είμεθα όλην την νύκταν άυπνοι τρυπομένοι στις γωνιές του καλυβιού μας.

Να δώσεις τους χαιρετισμούς μου στον δεύτερον μπατσιανάκη μας Ευάγγελον και να του πεις ότι έπρεπε να ήτο τώρα εδώ να έβλεπε πόσα απύδια πγιάνει ο σάκκος! Ήτο ευτύχημα που ήλθεν αυτού και εσώθη και ας τρώγει μια μπουκιά την ημέρα ενώ ημείς εδώ η ψυχή μας κάθε μέρα μπαίνει και βγαίνει. Τέλος πάντων ότι εγράφη δεν ξεγράφεται και ο θεός βοηθός μας. Λοιπόν Κώστα να μου στείλεις ένα τάλληρο χαρτονόμισμα να το πιώ όλο ούζο γιατί κρασί δε θα υπάρχει. Μόνον 1 όχι παραπάνω γιατί θα με πάρεις στο λαιμό σου διότι δεν θέλω να σταφλοπατάω διότι μέχρι σήμερα δεν έγινε τέτοιο πράγμα. Είμαι δε και λίγο στραβός γράφω και διαβάζω με οματογυάλια. Έχω τώρα 3 χρόνια και έγραψα κάποτε στο Σταύρο να μου στείλει και φαίνεται με ξέχασε. 

Άλλο δεν έχω να σου γράψω χαιρετισμούς από γυναίκα μου Θεοδώραν και από τα 6 εναπομείναντα παιδιά μας και εύχομαι το γράμμα μου να σας εύρη καλά καθώς και το δικό σου ημάς. Αναμένων απάντησίν σου.

Σε φιλώ αδελφικώς, ο μπατσιανάκης

Χαράλ. Β. Γκούβας

τ.τ.τ. υπάλληλος ξυπόλητος



Από τον συμπατριώτη μας Γιώργο Γκούβα

για το blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"



Σάββατο, 6 Φεβρουαρίου 2021

Μικροκαπεταναίοι μπουλουκτσήδες του '21 στον τόπο μας (ονομαστικά)


Σας παρουσιάζουμε μία σημαντική ιχνηλασία από το εξαιρετικό όσο και σπανιότατο βιβλίο του αείμνηστου Χαριλάου Μηχιώτη που κοσμεί και την προσωπική μας βιβλιοθήκη και φέρει τον τίτλο "Τυμφρηστός και Τυμφρήστιοι" (εκδόσεις Κασταλία). Να σημειώσουμε ότι ο αλησμόνητος Χαρίλαος Μηχιώτης, ένας πολυγραφότατος συγγραφέας, ήταν δάσκαλος, γραμματέας του ΕΑΜ ανατολικού Τυμφρηστού ενώ υπηρέτησε και στον ΕΛΑΣ ως ανώτερο  στέλεχός του με το βαθμό του ταγματάρχη.

Η ανάρτηση που ακολουθεί ας εκληφθεί ως ένας ελάχιστος φόρος τιμής σε κάποιους αφανείς και "άσημους" αγωνιστές της Επανάστασης του 1821 στον τόπο μας. Σίγουρα δεν ήταν οι μόνοι καθώς είναι βέβαιο ότι υπήρξαν και άλλοι ακόμη για τους οποίους ευελπιστούμε ότι θα αντλήσουμε στοιχεία μελλοντικά. Επί του παρόντος όμως, ας μνημονεύσουμε κάποιους εξ' αυτών έστω και με απλή ονομαστική αναφορά...

Ιδού:

---------------------------------------------

"Πλάι στους μεγάλους καπετανέους και οπλαρχηγούς πολλοί ήταν οι αξιόλογοι μικροκαπετανέοι και μπουλουκτσήδες, που πριν και μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης ένωσαν τις δυνάμεις τους με τα μεγάλα ασκέρια στις μάχες για τη λευτεριά.

Πολλοί οδηγούσαν μικρές ομάδες (με 5-6 ενόπλους) κι άλλοι μεγαλύτερες (με 20-25 ενόπλους) που ονομάζονταν εικοσιπεντάρηδες. 

Η εισφορά τους στον αγώνα ήταν σημαντική γιατί γνώριζαν καλά τους δρόμους, τα περάσματα, τα μονοπάτια, τους τόπους (τα "κατατόπια"), προσφέροντας έτσι πολύτιμες υπηρεσίες οδηγών στα μεγάλα ασκέρια.

Αξίζει ν' αναφέρουμε μερικά ονόματα αγωνιστών μπουλουκτσήδων, όπως...

τους Καρπενησιώτες : 

Αναγνώστη Διδασκάλου, Κ. Καβαδία, Γιαν. Λάσκαρη, Γιαν. Μπακαέ, Μπάρλα Καραστάθη, Γιαν. Μπλάτση-Λασκαρίδη, Γιαν. Μπράσκα, Κ. Ρικόπουλο, Δ. Σακαλόπουλο, Γ. Στεργιάκη, Ν. Χατζάκη

Τους : Κ. Αναγνωστόπουλο, Δ. Ρέλλια (Φουρνά)

Δ. Παπανικολάου, Γιαν. Πουρνάρα (Μεγ. Χωριό)

Γιαν. Μητσόπουλο (Μικρό Χωριό)

Σωτ. Λιτσογιαννόπουλο (Παλιόκαστρο)

Γιαν. Μπακλαβά, Π. Μακρυγιάννη, Γ. Βλάχο ή Καρακικέ (Αγία Τριάδα)

Γρ. Αλεξόπουλο (Μερκάδα)

Θ. Αναγνωστόπουλο-Ματραγιάννη (Παπαρούσι)

Αναγ. Καρανίκα, Γιαν. Οικονόμου (Δομιανοί)

Γιαν. Πανέτσο (Έλοβα - Αγ. Χαράλαμπος)

Χρ. Τζαβό, Δ. Σταμέλο (Αραχοβίτσα)

Γ. Τραπάτση (Νόστιμο)

Κ. Τρουμπούκη (Βράχα)

Γ. Φλέγκα (Κλειτσό)

Γ. Χινόπωρο (Μυρίση)

Ν. Τριαναταφυλλόπουλο-Μάγκα, Θαν. Μητσόπουλο (Λάσπη)

Κ. Εικοσιπεντάρη (Καροπλέσι)

Γιαν. Μπαλωμένο (Κρίκελλο) "


blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"

Πέμπτη, 28 Ιανουαρίου 2021

Το κοτρώνι

Βελούχι - φωτο: "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"


Είμαι ένα κοτρώνι ξεκομμένο

που το βρόντηξε ο θυμός μιας ρεματιάς

είμαι ένα δέντρο ξεριζωμένο

που το βούιξε με λύσσα ένας βοριάς.


Είμαι απ' τα βουνά κι έφυγα πέρα

ένα βράδυ που χειμώνιαζε πολύ

σα να μ' άρπαξε η φτερούγα ενός αγέρα

και με πέταξε σαν έρημο πουλί.


Κι έπεσα βαρύς εδώ στον κάμπο

μες  του κόσμου τη βουή και το δαρμό

μάταια τη ζωή γυρεύω να βρω

και δεν βρίσκω δεύτερο γκρεμό.


Κι έτσι θ' απομείνω να φυτρώσω

σ' άλλο χώμα αλλιώτικο βουνό

για να γίνει με τα χρόνια να στοιχειώσω

και να φτάσω τον αετό στον ουρανό.


(ένα άγνωστο ποιημα του σπουδαίου Ευρυτάνα ποιητή και διανοούμενου Θόδωρου Σκουρλή, 1904-1969,  βλ . εδώ )

ΥΓ: Ο πολυταξιδεμένος Θόδωρος Σκουρλής ποτέ δεν ξέχασε την Ευρυτανία που τόσο λάτρευε και νοσταλγούσε όπου κι αν βρισκόταν. Μάλιστα στο τέλος του βίου του με κλονισμένη την υγεία του και λόγω της αδυναμίας του να επισκεφθεί το αγαπημένο του χωριουδάκι το Κεράσοβο, ζήτησε να του φέρουν μια πέτρα από εκεί, από το "Καραούλι", τόπο που είχε συνδέσει με τις παιδικές του αναμνήσεις. Απλά μια πέτρα... 

blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"