Μυλωνάδες

Με ιδιαίτερη χαρά λάβαμε ένα εξαιρετικό βιβλίο από τον αξιαγάπητο συμπατριώτη μας και εκλεκτό φίλο Θόδωρο Μαργαρίτη εκ Κρικέλλου Ευρυτανίας. Λάτρης του τόπου μας, εκπαιδευτικός, ξυλογλύπτης, κοινωνικός αγωνιστής με πολύχρονη συνδικαλιστική δράση, μα και από τους πρωτεργάτες της αναστήλωσης του Ιστορικού "Καλυβιού" του Άρη Βελουχιώτη στο Κρίκελλο - ο Θόδωρος Μαργαρίτης μάς παρουσίασε ένα πολύ ενδιαφέρον σύγγραμμα που κυριολεκτικά μάς καθήλωσε διαβάζοντάς το καθώς μέσα από την ελκυστική παραστατική γραφή του μάς ταξίδεψε στη φύση, τους ανθρώπους, τη λαογραφία και τη γενικότερη ιστορία του πανέμορφου Κρίκελλου!

Το βιβλίο φέρει τίτλο : «Κρίκελλο Ευρυτανίας Ένας τόπος μικρός, μα και μέγας» (εκδ. Μοτίβο)

Όπως διαβάζουμε και στο οπισθόφυλλο του βιβλίου : "Η νοερή περιήγηση και περιδιάβαση στο Κρίκελλο, μέσα από τις σελίδες του παρόντος βιβλίου, αγγίζει διάφορες πτυχές ενδιαφερόντων των αναγνωστών του: Ο θρησκευόμενος θα σταθεί ως ταπεινός προσκυνητής θωρώντας την επιβλητικότητα του Άϊ-Νικόλα, θα γονατίσει μπροστά στις εικόνες του Άι-Δημήτρη, θα ατενίσει με φόβο Θεού τα πάμπολλα ξωκλήσια και τα εικονίσματα. Ο φυσιολάτρης θα εντυπωσιαστεί κινούμενος από τη Ράχη ως το Κρίκελλο, θα γοητευτεί αγναντεύοντας την κοίτη του Κρικελλοπόταμου και το φαράγγι του «Πανταβρέχει», την Οξυά, τη Σαράνταινα, τα μονοπάτια, τα δάση και την πλατεία. Θα μαγευτεί από την ποικιλία της πανίδας, από τους λαγούς, τα ζαρκάδια, τα αγριογούρουνα, τα κοτσύφια, τις κυριαρίνες, τις μπεκάτσες και τις φάσες που θα συναντήσει στο διάβα του. Ο εραστής και μύστης της ιστορίας θα συγκινηθεί διαβάζοντας ή ακούγοντας για τον βασιλιά Εύρυτο, για τα «Κοκκάλια» της συντριβής των Γαλατών, για τις στράτες του Ίσκου, του Καραϊσκάκη, για το καπετανάτο των Γιολδασαίων, τα μονοπάτια και τις «λούφες» του Άρη."

*Από αυτό το υπέροχο βιβλίο επιλέξαμε ένα κεφάλαιο τους "Μυλωνάδες" που σας παρουσιάζουμε σήμερα μέσα από τις ηλεκτρονικές σελίδες του "Ευρυτάνα ιχνηλάτη".

Απολαύστε το:

*****

ΜΥΛΩΝΑΔΕΣ

Οι νερόμυλοι, μια ανακάλυψη που αποδίδεται στον Ήρωνα του 1ου π.Χ. αιώνα, τον οποίο, για το λόγο αυτό ο ιστορικός Στράβων αποκαλεί «υδραλέτη», κατασκευάζονταν κοντά σε ρέματα και ποτάμια.

Με την πάροδο του χρόνου, οι μυλωνάδες, ιδιοκτήτες τους, αξιοποιώντας τη δύναμη του μυαλού τους, καθώς και εκείνη του νερού, κατέστησαν τους μύλους τους μικρές βιοτεχνίες, που εξυπηρετούσαν τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.

Στον μύλο άλεθαν οι άνθρωποι όλα τα δημητριακά τους προϊόντα, μα και το καλαμπόκι, που έπαιρναν -οι περισσότεροι- από την καλλιέργεια των κτημάτων τους. 

Στις νεροτριβές και στα μαντάνια των μύλων έπλεναν τα σκεπάσματά τους, ήτοι τις μαντανίες, τις βελέντζες, τις φλοκάτες και τα στρωσίδια τους, αλλά και τα δίμιτα υφάσματα, που προορίζονταν για την κατασκευή ρούχων, έτσι ώστε να γίνουν πιο κρουστά. 

Οι μύλοι είχαν τη δική τους ξεχωριστή αρχιτεκτονική. Ο μύλος ήταν ένα οίκημα κοντά σε ποτάμι, που είχε νερό όλες τις εποχές, τους μήνες και τις μέρες του χρόνου. Οι μυλωνάδες έφτιαχναν ένα αυλάκι, παράλληλο με την κοίτη του ποταμού, μέσα από το οποίο το ποταμίσιο νερό, κυλώντας, έφτανε ως τη στέγη του μύλου. Φτάνοντας εκεί, διοχετευόταν μέσα σε μια ξύλινη κατασκευή, όμοια με βαρέλι πλατύ στην κορυφή του και στενό στη βάση του, η οποία κατέληγε στην επιφάνεια της μυλόπετρας. Περνώντας το νερό ορμητικά μέσα από το ξύλινο εκείνο βαρέλι, τη φτερωτή, με τη δύναμή του, περιέστρεφε τη μυλόπετρα, η οποία, γυρίζοντας, συνέθλιβε, πολτοποιούσε, άλεθε τα προϊόντα που είχε τοποθετήσει ο μυλωνάς στην επιφάνειά της. Κάθε μύλος διέθετε αποθηκευτικό χώρο, καθώς και δωμάτιο, στο οποίο ξεκουραζόταν ο μυλωνάς.

Γεωργική σκηνή - ξυλόγλυπτο του Θόδωρου Μαργαρίτη 

Κάθε μύλος ήταν και ένας μικρόκοσμος, μια μικρή κοινωνία. Εκεί μάθαιναν οι άνθρωποι τα νέα της περιοχής, από εκεί προέρχονταν τα νέα της χώρας μα και του κόσμου όλου. Στους μύλους γίνονταν πολλά από τα προξενιά, εκεί και τα περισσότερα από τα κουτσομπολιά. Εκεί άκουγες και τις περίεργες ιστορίες και τα μολογήματα (άσχημες εμπειρίες, παθήματα).

Συνήθως το άλεσμα συνοδευόταν από κεράσματα κρασιού και τσίπουρου, ποτά που έλυναν γλώσσες και άνοιγαν καρδιές. Αρκετά συχνά, μάλιστα, η κατανάλωσή τους συνέβαλε στην κορύφωση του κεφιού και προέκυπταν απρογραμμάτιστα γλέντια και πανηγύρια, με τραγούδια με το στόμα και αυτοσχέδιους χορούς.

Η αράδα, η σειρά δηλαδή με την οποία θα άλεθε ο καθένας το άλεσμά του, ήταν ιερή και απαραβίαστη. Το παραράδιασμα (η υπέρβαση της αράδας) επιτρεπόταν μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Το άλεσμα για τον γάμο για παράδειγμα είχε προτεραιότητα. Ο μυλωνάς πληρωνόταν σε είδος, με το «ξάι». Συχνά έκλεβε από τα αλέσματα, για τούτο έχει επικρατήσει και η ρήση: «θεωρία επισκόπου και καρδιά μυλωνά».

Στον μύλο σύχναζαν πιο πολύ οι γυναίκες. Ήταν ήταν ένα από τα λίγα μέρη στα οποία είχαν την ευκαιρία να συναντηθούν με εκείνον τον οποίο ποθούσαν. Έτσι, οι μύλοι κατέστησαν οι τόποι των «τυχαίων» συναντήσεων. Αρκετές φορές, μάλιστα, ο μυλωνάς, για τη διασφάλιση της εχεμύθειας, είχε και τα τυχερά του.

Αναφορικά με το Κρίκελλο, λειτουργούσαν χάρη στα νερά του Κρικελλοπόταμου, ο μύλος του Χωριού, ο μύλος του Κατσιάρη και ο μύλος του Τσίρου. Υπήρχε κι ένας μικρός μύλος μέσα στο χωριό, το «Κουτσομύλι», που δούλευε με το νερό των βροχών και το νερό από τα «Σωληνάρια», από το φθινόπωρο ως και την άνοιξη, εποχές που αυτό δεν ήταν αναγκαίο για το πότισμα των κήπων των κατοίκων της κοινότητας. Το «Κουτσομύλι» εξυπηρετούσε μικρά αλέσματα. Τον μύλο αυτόν από το 1970 (ίσως και λίγο νωρίτερα) μέχρι περίπου το 1980 τον δούλευε ο μπάρμπα-Βαγγέλης ο Τραής.  

blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"