*από καταγραφές των ξένων περιηγητών
Emerson και Fauriel
Ιχνηλατήσαμε δύο σημαντικές ιστορικές σημειώσεις που αναφέρονται με παραστατικό τρόπο στην ιδιαίτερη ταπεινή ευσέβεια και την κατάνυξη των εξεγερμένων Κλεφτών εκεί στα ψηλά απόρθητα βουνά τους - μακριά από τις επίσημες λαμπερές εκκλησιαστικές εκδηλώσεις.
Οι εν λόγω καταγραφές εμπεριέχονται στο εξαιρετικό βιβλίο του αείμνηστου βραβευμένου Ευρυτάνα συγγραφέα Δημήτρη Σταμέλου (1931-2005), που κοσμεί την προσωπική μας βιβλιοθήκη, και αναφέρεται στον Σταυραετό των Αγράφων Κατσαντώνη και τους Κλέφτες του υπό τον τίτλο: "Κατσαντώνης η αποθέωση της παλικαριάς", βιβλιοπωλείον της Εστίας.
Ιδού τα σχετικά αποσπάσματα:
*****
Λέει επίσης ο Emerson πως
"το προσευχητάριό τους σε κοίλωμα βράχου ή η άγια Τράπεζα υψωμένη σ' απομονωμένο φαράγγι, μαρτυρούσαν πιο ειλικρινή θρησκευτική αφοσίωση και πιο θερμό ξεχείλισμα ψυχής απ' ό,τι οι εκδηλώσεις μέσα στα σύννεφα των αρωμάτων, τη λάμψη των λαμπάδων και την ακτινοβολία των ιερατικών πομπών στους μεγαλοπρεπείς ναούς"
Και η σχετική μαρτυρία του Fauriel :
"Η ευσέβεια των Κλεφτών, ο σεβασμός των προς τα άγια αντικείμενα, η ανάμειξις της θρησκευτικότητος εις τας πολεμικάς των ενεργείας, προσθέτουν εις τον χαρακτήρα των ένα άλλο των περίεργων εκείνων χαρακτηριστικών, τα οποία θα εθεωρούντο ασυμβίβαστα προς την κοινωνικήν των τάξιν.
Εις τους αγρίους τόπους, όπου ζούσαν απομονωμένοι, δεν είχον ούτε ιερείς, ούτε εκκλησίας.
Κάποιο ερημοκλήσι, κάποιο εικονοστάσι σκαλισμένον εις τον βράχον, όπου με κίνδυνον της ζωής των ανερριχώντο, ήσαν αι μόναι εκκλησίαι όπου οι Κλέφτες ηδύναντο από καιρού εις καιρόν να παρακολουθήσουν την λειτουργίαν από κάποιον ιερέα της υπαίθρου, ή τας προσευχάς κάποιου ερημίτου και να αφιερώσουν επί τη ευκαιρία κάποιαν ευλαβή προσφοράν εις τους αγίους και την Παναγίαν.
Αλλ' οπουδήποτε και αν ευρίσκοντο, εις ένα δάσος, εις τα σπήλαια ή εις τας υψηλάς κορυφάς των ορέων, δεν παρέλοιπον ποτέ να πανηγυρίσουν κατά τον ιδικόν των τρόπον τας ιεράς τελετάς της ελληνικής εκκλησίας, ψάλλοντες ή απαγγέλοντες τους καταλλήλους δι' αυτάς ύμνους και τας γνωστάς εις αυτούς προσευχάς"
